Ta nói, nhiều lúc tui gặp bạn bè hỏi một câu: Sàigòn có đặc sản gì, nói nghe thử, là tâm trạng tui nó lộn xộn bối rối lắm.
Phần, vì ở Sàigòn này thì đặc sản vùng nào mà không có, trời ơi, thắng cố còn có mà, huống gì mấy món đặc sản kiểu Chả Cá Lã Vọng, Bún nước lèo Sóc Trăng, Cao Lầu, bánh hỏi thịt quay, bún chả cá, bánh căng bánh khọt, hủ tiếu Nam Vang, bánh bèo bánh nậm vân vân. Đó là chưa nói tới việc khi đem đặc sản của miền quê nào tới Sàigòn thì cái món đặc sản đó đều ngon hơn và bổ béo hơn, vì nhiều thịt nhiều cá nhiều đồ ăn hơn, mà, bán cũng mắc hơn nữa, hehe.
Ngoài lề: bây giờ cái món bún bò Huế nó đã trờ thành món Sàigòn mất tiêu rồi, tại ai mà ăn tô “bún bò Sàigòn” xong rồi đố có thấy tô bún bò chỗ nào khác ngon hơn. Hủ tiếu Nam Vang cũng vậy, phở cũng vậy, mấy món đó đã trở thành đặc sản Sàigòn rồi.
Nhưng mà, tui vẫn cảm thấy mấy món đó chưa phải là đặc sản Sàigòn, nên tui cứ nghĩ nghĩ, rồi tối hôm bữa tui đói bụng giữa khuya, đi lòng vòng qua mấy cái quán mà không thấy mắc thèm món nào hết, tự nhiên lại thèm một ổ bánh mì thịt, ghé lại tiệm quen mua, rồi đứng gặm ngon lành, tự nhiên bất giác phát hiện ra, ủa, mình đang ăn một cái món mà tự nó đã là đặc sản của Sàigòn từ lâu lắm rồi, phải hông dzậy?
Bánh mì không
Ai hay đi mấy cái bến xe chắc chắn thấy cái vụ bán bánh mì không này nhiều lắm. Nghe nói ở Xa cảng Miền Tây từ hồi những năm 30 đã có người ôm cần xé đựng những ổ bánh mì nóng hổi giòn rụm, thơm phức mùi bột nướng, lớp vỏ vàng ươm, lớp ruột trắng mịn, đứng xếp hàng bán cho bà con mình đi Sàigòn mua về quê làm quà cho con cháu.
Miếng bánh mì không, có nhiều cách ăn lắm. Tui nhớ hồi nhỏ, ngoài đầu hẻm có cái quán cà phê của dì Tín, ngày nào cũng có người mua ly cà phê sữa nóng bốc khói nghi ngút thơm lựng, rồi mua một ổ bánh mì không dài chừng gang tay, xé miếng nhỏ nhỏ chấm vô ly cà phê sữa rồi ăn ngon lành, trời ơi, nó ngon tới mức bây giờ ngồi đây viết lại tui cũng còn muốn ứa nước miếng. Vị bánh mì nướng giòn tan thơm phức, pha thêm chút ngọt ngất của sữa đặc có đường, cộng thêm hương cà phê nức mũi, ngậm một miếng bánh mì chấm cà phê trong miệng mà như ếch ngậm ngọc, không muốn nhả ra, rồi nhai từ từ, nhẹ nhẹ, cho những cái hương, cái vị đó nó hòa tan trong miệng mình, rồi lâu lâu nhấp một ngụm cà phê sữa vô, ta nói, trên đời dưới thế ai ăn một lần món này chắc chắn nhớ hoài không quên được.
Còn nhớ, có người mua bánh mì không nóng giòn về rồi mổ ruột, trét miếng phô mai (cheese) con bò cười vô, nhét thêm miếng bơ, rồi chế thêm miếng sữa đặc có đường lên, kẹp lại ăn không nhai rau ráu vậy thôi, mà xui cho người nào đứng thấy cái cảnh đó bảo đảm thèm chảy nước miếng.
Cũng có người ăn bánh mì không chấm đường cát trắng ngọt ngay, bánh mì không chấm nước tương ớt cay xè mà ngày nào cũng ăn, ăn rồi bắt ghiền chớ hổng chơi.
Còn nhớ, hồi đó có người kêu một tô nước lèo với chút thịt, rồi mua hai ổ bánh mì không giòn rụm ngồi xé ra chấm ăn, ăn ào ào như chưa từng ăn món gì ngon hơn món đó, trời ơi ta nói, ai đứng kế bên thấy cảnh đó bảo đảm bắt ghiền nhào vô kêu một tô y chang vậy ngồi sì sụp cho mà coi, còn ai lỡ đọc tới khúc này mà không nuốt nước miếng tui khen người đó hay đó nha. Mà, cái món đó không kể giàu nghèo, dường như người dân Sàigòn thời bao cấp ai cũng đã có lần ăn bánh mì chấm nước lèo thì phải.
Còn một kiểu mà không biết có ai còn nhớ không, là ăn bánh mì kẹp … kem. Nhớ hồi xưa, tui thích ăn cái món này, tại có cái xe bán kem nó đẩy qua đẩy lại qua nhà tui cách nhật, ngày nào đi ngang tui cũng ăn cái món này, suốt một thời gian dài. Bánh mì giòn, ruột bánh mì trắng tinh mềm rụi, kẹp mấy cục kem chính giữa lạnh lạnh ngọt ngọt, mèn, cái món đó nó ám ảnh tui tới bây giờ không quên được…
Bánh mì thịt
Sàigòn có nhiều chỗ bán bánh mì thịt ngon lắm, mỗi người bán có một gout riêng, người ăn chỗ nào quen chỗ đó, riết rồi cái có nhiều chỗ bán bánhmì thịt khách đông nghẹt như người ta phát đồ miễn phí, nổi tiếng tới tuốt bên trời Tây xa xôi, như kiểu bánh mì Ba Lẹ (mà tên nguyên của nó là Ba Lê, tức Paris phiên âm ra tiếng Hán Việt, đặng ý muốn nói là tui bán bánh mì công nghệ Pháp) nổi tiếng khắp Sàigòn ai cũng biết tên.
Ta nói, bánh mì thịt là cái món “fastfood” đặc sệt kiểu Sàigòn, không nhầm lẫn đi đâu được.
Về cổ điển, thì người ta lấy ô bánh mì vàng rượm, rạch bụng rồi trét bơ một bên, paté một bên, rồi nhét chả lụa, jambon, xúc xích vô, xếp lại cho đều, rồi cho thêm miếng dưa leo, vài khúc hành, vài miếng ớt, một chút đồ chua, rồi rắc chút muối tiêu hay nước tương lên, kẹp lại rồi … cắn. Ta nói, cắn một miếng bánh mì, trong đó vừa thơm lừng bột nướng, ngọt ngọt chua chua, mằn mặn nơi đầu lưỡi, ăn một miếng mà đầy đủ tinh bột, vừa thịt, vừa rau củ, vừa gia vị, ngoài bánh mì thịt ra khó có món ăn nào làm được điều kỳ diệu đó.
Sau này, có người chế biến thêm đồ ăn để kẹp vô ổ bánh mì, như phá lấu, thịt chà bông, xíu mại, trứng ốpla chiên, cá hộp, lỗ tai heo khìa nước cốt dừa, nem nướng, thịt heo quay vân vân, tất cả những món đồ ăn đó đều ăn được với bánh mì, mà, ngon nữa là khác, có người ăn riết rồi đâm ghiền, đi đâu xa quay về Sàigòn thì cái điều đầu tiên làm là chạy ra xe bán bánh mì phá lấu mua một ổ đứng ăn ngon lành tại chỗ, quên trời trăng mây nước luôn… dám lắm à.
Bánh mì mọi lúc mọi nơi
Ở Sàigòn, người ta có thể mua một ổ bánh mì vào bất cứ lúc nào trong ngày.
Hồi đó tui nhớ sáng nào đi học má cũng mua một ổ bánh mì thịt nhét vô cặp, để tới giờ ra chơi lấy ra ăn. Trời ơi, ta nói, lúc đó ngồi học mà cái mùi bánh mì thịt trong cặp nó len lẻn lan tỏa từ trong cặp cất dưới hộc bàn chui tuốt vô cái lỗ mũi, thiệt tình đó quả là cái cực hình của thằng con trai háu ăn đang đói bụng lúc sáng sớm.
Nhớ hồi cấp hai, giờ ra chơi nào cái quầy bán bánh mì kẹp trứng ốp la ở căng tin cũng đông nghẹt, 2000 một ổ, bà bán bánh mì chỉ việc chiên sẵn cả trăm cái trứng, có đứa học trò nào mua thì cứ rạch bụng bánh mì ra nhét một cái trứng vô, xịt miếng muối tiêu lên rồi kẹp miếng giấy, vậy là xong một món ăn sáng.
Ai hồi nhỏ mà có đi chơi xa, thì đều nhớ ba má hay mua vài chục ổ bánh mì, mua chả lụa, jambon cắt khúc khúc để sẵn đặng đem theo ăn, chứ hồi đó đâu có khái niệm đi ăn nhà hàng, thành ra trên xe mà nghe cái mùi bánh mì nướng với mùi đồ ăn thì đố có đứa con nít nào chịu nổi, hehehe…
Ở Sàigòn, tiệm bánh mì bự chàm quàm cũng có khách mua, mà xe bánh mì nhỏ xíu có khúc chả bán hai ba ngày cũng có người mua. Sáng sớm tinh mơ vừa ngủ dậy đã thấy xe bán bánh mì nằm chờ khách, mà tối đói bụng chỉ cần chạy một khúc thì cũng tìm được một chỗ bán bánh mì đêm.
Ở Sàigòn, tiệm bán bánh mì sang trọng giữa trung tâm thành phố cũng có, mà tiệm bán bánh mì nằm chỗ đèo heo hút gió bụi tung mù trời cũng có.
Bánh mì dường như hiện diện khắp mọi nơi, trong bệnh viện, trong trường học, công sở, công trường, trong bữa tiệc và trong chính những bữa ăn của người Sàigòn.
Bánh mì Sàigòn khác gì với bánh mì chỗ khác?
Khác, theo chủ quan của tui, thì bánh mì Sàigòn nhiều thịt hơn, bột ngon hơn, vỏ bánh giòn, ruột bánh mềm, chả lụa hayjambon cũng mới hơn và ngon hơn những chỗ khác. Cắn một miếng bánh mì thịt Sàigòn vô thấy ngập răng, nhai trong miệng ngồn ngộn thịt thà rau củ, ta nói, cái cảm giác nhai bánh mì nó rất khác so với bất kỳ món ăn nào.
Mà, cũng có người đi xa đem theo món bánh mì Sàigòn qua tuốt bên Little Saigon mở tiệm, bán cũng ngon, cũng đông khách, thậm chí khách đi xe liên tiểu bang của Mỹ còn được phát mỗi người một khúc bánh mì kẹp thịt nữa, nhưng mà người khách mua hàng ăn thấy không như miếng bánh mì mua ở Sàigòn, tại khúc bánh nó bự quá, ruột dầy quá, không có vừa với cái “khẩu hình” của người Việt Nam mình, vậy là họ đâm nhớ quê nhà, nhớ miếng bánh mì thịt Sàigòn đau đáu.
Bánh mì Sàigòn hồi xưa đã được bà con lục tỉnh lên Sàigòn mua về làm quà cho đám con cháu, mà hình như bây giờ những món quà “phàm tục” đó không còn chỗ đứng. Bởi có một thời những ổ bánh mì Sàigòn đã bị rút ruột nhồi thêm bột nổi, nhìn miếng bánh mì phồng nhưng mà ruột bộng, ổ bánh mì không còn ngon và hấp dẫn như lúc ban đầu.
Có một “truyền thuyết” (tức là chuyện không có thiệt) về những lò bánh mì, là mấy cha thợ nướng bánh mì lúc nóng đổ mồ hôi mà ngứa quá thì … lấy cái “cùi chỏ” của bánh mì … gãi lưng, thử đem đi kể, vậy mà có người tin, rồi nhứt quyết không ăn hai cái khúc “cùi chỏ” đó mới ghê. Mà, nói gì thì nói, những lò bánh mì ở Sàigòn lúc nào cũng đông khách, cứ mỗi vỉ bánh mì sắp nướng xong thì đã có quá trời người đứng đợi trước cửa, bánh mì nướng xong vừa đổ vô cần xé là đã có người thò tay vô giành mua, có người ôm luôn vô người, có người đứng xé ăn tại chỗ, ta nói, nhìn tận mắt cái cảnh đó mới thấy người Sàigòn mê bánh mì tới mức nào.
Ngoài lề
Ta nói, bánh mì thịt Sàigòn là cái thứ ẩm thực hoà hợp âm dương hoàn hảo. Nè nha, ổ bánh mì thì nóng giòn, tức là Dương, bơ, patê thịt nguội và rau trong ổ bánh thì lạnh, tức là Âm, trong nóng có lạnh, trong lạnh có nóng, tức là Âm Dương hoà hợp.
Lại nữa, trong ổ bánh mì có thịt tức là Dương, có rau và bột là Âm, kế thịt có rau, kế rau có thịt, Âm và Dương hoà quyện, ăn nhiều mà không ngán, ăn ít vẫn còn thòm thèm.
Còn nữa, bánh mì thịt Sàigòn là món ăn mà Tây Ta hội tụ, bởi bánh mì là của Tây, bơ, pate, thịt nguội là của Tây, nhưng dưa leo, đồ chua, ớt, hành, ngò lại là của Ta, các gia vị như nước tương, tương ớt là của Ta. Công nghệ làm bánh là của Tây, còn người đứng nướng bánh là Ta, phát minh là Tây, sử dụng là Ta, nguồn gốc là Tây, chế biến để thành một món ăn hoàn toàn khác lại là Ta…
Còn nữa, nếu bạn là người thường xuyên ăn bánh mì Sàigòn, chắc chắn có ngày bạn sẽ rảnh rỗi cầm … tờ giấy gói bánh mì ngồi đọc. Đôi khi cũng có nhiều cái thú vui nho nhỏ quanh những tờ giấy gói bánh mì, nào là một trang sách báo với vài mẩu tin vắn từ đời ông cố hỉ nào, rồi có khi là tờ giấy tập có bài kiểm tra của mấy đứa học trò đem bán giấy vụn, đôi khi là tờ giấy nháp của một công ty nào đó, thỉnh thoảng hên hên còn được đọc báo tiếng nước ngoài, ta nói vừa ăn bánh mì vừa đọc mấy cái tờ giấy gói bánh mì quả là thú vui chỉ có thể tìm thấy ở Sàigòn chứ không đâu khác. Ai mà tiết kiệm, ăn xong để dành tờ giấy … chùi miệng, thiệt ta nói tiện lợi hết chỗ chê.
Đọc sơ qua vậy, bạn tìm được món ăn nào hấp dẫn hơn món bánh mì thịt Sàigòn không nè.
Bánh mì Sàigòn – món đặc sản Sàigòn
Nếu bạn có khách nước ngoài tới Sàigòn, hãy thử làm như Anh Chủ Quán, mua đãi họ một ổ bánh mì thịt, bảo đảm họ sẽ khen ngon, bởi ngoài Việt Nam ra, không có nước nào ăn bánh mì nướng mà kẹp thịt kiểu Việt Nam hết.
Nếu bạn đi chơi xa mà chưa biết chỗ mình tới có tiệm ăn nhà hàng nào hay không, thì chắc ăn là mua theo một ổ bánh mì thịt, hoặc bánh mì không và vài miếng phômai hay xúc xích, bảo đảm không bị đói.
Nếu bạn muốn ăn cái gì đó nhanh gọn mà không mất thời giờ chuẩn bị, sao không thử bánh mì kẹp thịt?
Nếu bạn muốn lên cân nhanh chóng, tối nào cũng mua một ổ bánh mì thịt ăn đi, bảo đảm trong vòng 2 tháng bạn lên vài ký cho coi.
Nếu bạn muốn giảm cân, cũng hãy thử ăn bánh mì với rau củ, như xà lách, cà rốt hay cà chua, nghe nói cũng hiệu quả.
So sánh bánh mì Sàigòn với Pizza của Ý cũng xứng, so với bánh tart của Pháp cũng xứng, so với sushi của Nhật cũng không thua kém. Có điều, bản tính dân Sàigòn là vậy, thấy được là được, không cần màu mè kiểu cách đặng nâng tầm món ăn hay khách ăn lên hàng nghệ thuật, thây kệ, cứ đói bụng là tấp xe vô lề mua một ổ bánh mì thịt, khỏi rườm rà, khỏi rắc rối, khỏi có tinh tế tinh hoa gì hết, miễn nó no bụng, vậy là được rồi.
Và, nếu bạn muốn ăn một cái gì đó ngập tràn hương vị Sàigòn xưa, tui đề nghị bạn mua một ly cà phê sữa nóng và một ổ bánh mì không, ngồi chấm bánh mì ăn thử vài miếng thử coi sao, héng.
Riết rồi, ăn thường quá cái dân Sàigòn quên luôn rằng mình có một món đặc sản vô cùng hấp dẫn…
Phải hông ta…