Thương Mại Điện Tử Việt Nam – SWOT

Đây không hẳn là một bài viết của tui, mà chính xác hơn là tui đăng một cái email trả lời của tui cho bạn Tôn Nữ Quỳnh Loan (tn***[email protected]), đã viết hỏi tui như vầy: “em chao anh a! em dang lam bai tap ve cau hoi” Phân tích SWOT của thương mại điện tử Việt Nam”. SWOT là điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của thương mại điện tử Việt Nam. em lên mạng tìm tài liệu mà nó lộn xộn quá! anh có thể cho e biết về mấy vấn đề trên được không ạ?”

Tui có hỏi Loan là có thể đăng email trả lời cho Loan lên blog của mình không, thì Loan đồng ý, nên tui đăng ở đây, vì tui nghĩ chắc là đem lên blog mình nói chuyện thì sẽ có người nhào vô chỉnh sửa, khen chê, không nhiều thì ít, Loan cũng sẽ có thêm góc nhìn khác hơn góc nhìn của một mình tui, điều đó tốt hơn cho bài làm của cổ.


Theo tui, năm 2011 mà nói chuyện thương mại điện tử (TMDT) ở VN thì không sớm, cũng không muộn, nói chung là đã có người làm rồi, có người dự định làm, có người thành công, và cũng đã có người thất bại. Nhưng cái việc thành công hay thất bại đó hơi khó cân đo đong đếm bằng số liệu thực tế, nên tất nhiên các bạn SV bắt đầu học TMDT cũng khó mà có cơ sở để làm bài tập, và những người như tui cũng khó mà nói rằng anh A thành công hơn anh B hay ngược lại nếu chỉ dựa vào sự quan sát thị trường.

Những doanh nghiệp (DN) muốn làm TMDT ở VN đều xuất phát từ sự mong muốn cá nhân của chính người chủ DN đó, chứ không có một số liệu thống kê nào ở VN có liên quan tới TMDT được công bố rõ ràng, tui đưa một thí dụ nhỏ thôi: doanh thu dự kiến ngành TMDT năm 2011 của thế giới là 680 tỷ USD, châu Á Thái Bình Dương dự kiến đạt 168 tỷ USD, thì Việt Nam là bao nhiêu?! Không ai biết, hay biết mà không ai nói, điều đó dẫn tới một tình trạng rất nhiều DN nhìn TMDT như nhìn một đám sương mù mà không biết trong đó có gì, thiếu gì, và thị trường của TMDT là cái gì, có thể nuôi mình hay có thể giết mình, điều đó vẫn còn rất mù mờ.

Vậy thì TMDT ở VN mạnh ở điểm nào? (Strength)

Theo tui, có nhiều lý do (tất nhiên là dzậy rồi ^^) để người Việt Nam làm TMDT, tui ghi vài lý do ra theo góc nhìn của tui:

  • có thể sao chép khuôn mẫu của thị trường TMDT thế giới: điều quan trọng trước hết chính là TMDT ở nước ngoài đã phát triển hơn hai chục năm rồi, và các DN Việt Nam chỉ cần sao chép rập khuôn những mô hình kinh doanh TMDT đã thành công của họ thì khả năng thành công của DN cũng cao. Còn nhớ thời kỳ thung lũng silicon ở Mỹ phát triển bùng nổ, thì ở VN sau đó mười năm xảy ra tình trạng nhà nhà đi học CNTT, người người đi làm CNTT, và tới thời kỳ sụp đổ của nền kinh tế dot com cách đây mười năm, thì lúc đó dân VN vẫn còn rất ngơ ngơ ngác ngác với eBay, Amazon, Alibaba và các trang TMDT khác, và tưởng rằng thế giới của Internet chỉ quẩn quanh với diễn đàn, game online, mấy trang web đăng ký email miễn phí, và trao đổi banner lẫn nhau giữa các trang web.
  • thị trường trống: thị trường TMDT ở VN có thể nói là một thị trường trống, hay còn gọi là thị trường sơ khởi, tức là sản phẩm nào cũng có thể được chấp nhận, ý tưởng nào cũng có thể triển khai, hoạt động kinh doanh nào cũng có thể áp dụng. Nhìn sơ, trang web Vinabook là trang copy Amazon (trang web bán sách lớn nhất thế giới) làm được, Nhommua và các trang web tương tự như Cùng Mua, Mua rẻ, Mua chung copy hình thức kinh doanh của Groupon (Mỹ) cũng làm được, Diadiem, ThoDia, Zing copy mô hình portal (cổng thông tin) cũng làm được… Như vậy, nếu bạn có ý định làm TMDT ở VN, cứ làm, vì thị trường này còn bỏ trống, và bất kỳ ý tưởng nào của bạn cũng có thể được thị trường đón nhận, và càng dễ đón nhận hơn nữa nếu bạn làm giống một mô hình kinh doanh TMDT ở nước khác đã thành công.
  • nguồn nhân lực rẻ: một giờ làm việc on-site của một kỹ sư lập trình web làm việc với các trang TMDT ở VN hiện nay rất rẻ, khoảng 5-6USD/giờ, so sánh với 30-40USD/giờ ở các nước khác. Giờ công của Designer (người thiết kế) cũng rẻ, cho dù bạn muốn thiết kế giao diện (layout) cho trang web, thiết kế tờ rơi (brochure), mẫu mã sản phẩm trưng bày (product), tất cả đều có thể làm tại Việt Nam với một mức giá rất khiêm tốn, khoảng vài triệu đồng cho một gói công việc là tối đa. Tất cả các khâu khác trong hệ thống TMDT nếu cần nhân lực như giao hàng, bán hàng, chăm sóc khách hàng, nhập liệu, chỉnh sửa, vận hành hosting và máy chủ cũng đều chắc chắn nằm trong khả năng chi trả của bạn nếu bạn thuê nhân công Việt Nam.
  • thị trường chưa có tiêu chuẩn: có thể nói hầu như không có một chuẩn chung nào cho các trang web TMDT của VN hiện nay, nếu nói về giao diện người dùng (GUI), các bước giao dịch, trưng bày hàng, coding, giao hàng, nhập/xuất kho, đổi/trả hàng hay các bước tiến hành rà soát các giao dịch trực tuyến. Có thể nói mỗi nhà một kiểu, và các sếp trưng bày theo ý thích và gout thẩm mỹ của mình chứ không dựa trên các tiêu chí/tiêu chuẩn trưng bày/tìm kiếm hàng hóa có trong trang của mình, thậm chí có trang còn không có cả thanh tìm kiếm sản phẩm, có trang bán tạp hóa mà decor nguyên trang bằng màu đen như bán hòm, tui có hỏi tại sao chị chọn màu đen vậy thì họ trả lời: anh không thấy màu đen này đẹp hả? WTF ^^ Như vậy, bất kỳ sở thích nào mà bạn đưa ra ngày hôm nay và nếu bạn kiên trì theo đuổi nó, thì rất có thể nó sẽ trở thành tiêu chuẩn của ngày mai cho toàn thị trường, bởi vì khách hàng đã được huấn luyện theo kiểu giao diện đó.
  • dịch vụ đi kèm rẻ: ý tui muốn nói tới những đối tác làm việc có liên quan tới dịch vụ TMDT của chúng ta như Nhà cung cấp hosting/Server, Nhà Sản xuất bao bì, Nhân viên giao hàng, Thợ chụp hình/Thiết kế hình ảnh sản phẩm vân vân… cùng các Cộng Tác Viên/Người Dùng rãnh rỗi thích lên mạng tìm tòi thông tin và bàn luận một cách miễn phí. Thí dụ như Thổ Địa có một lực lượng Người Dùng hùng hậu thích … khoe cho mọi người biết những nơi mình đã ăn chơi, đã đi qua và kéo nhau lên đó phun châu nhả ngọc miễn phí, thí dụ như Zing hay Thế Giới Di Động có một lực lượng người dùng thích nghe nhạc miễn phí và thích so sánh/khoe của miễn phí đã kéo nhau lên hai trang đó từ sáng tới chiều, từ chiều tới sáng để dòm qua ngó lại và bàn tán râm ran mà không cần ai trả tiền cho họ làm cái việc mà chủ trang web hết sức thèm khát: tăng lượng khách ghé thăm trang (visits) và hoạt động trên trang của mình (activities on site), tức là dẫn tới việc tăng hạng của trang web đó, từ đó có thể bán được quảng cáo bằng banner, pop-up hay flash (một loại kinh doanh TMDT khác nữa).
  • tài nguyên dồi dào: ý tui là các sản phẩm của Việt Nam rất phong phú và rẻ, và hầu như có thể bán những sản phẩm đó trên mạng. Chúng ta có bài học của thị trường sản xuất Trung Quấc với những sản phẩm Made in China nổi tiếng toàn cầu, Việt Nam cũng có thể làm như vậy nếu những nhà sản xuất có tầm nhìn hơn một chút nữa, và Nhà Nước có những động tác kích thích/mở rộng thị trường hơn nữa, thì Việt Nam hoàn toàn có thể bán cho thế giới những sản phẩm Made In Vietnam rất có chất lượng một cách trực tiếp chứ không cần thông qua nhà thầu ngoại hay sàn giao dịch quấc tế như hiện nay (tui đang nghĩ tới tiêu và cà phê khi nói tới khúc này).
  • đã bắt đầu có Luật dành cho TMDT: Nhà Nước, dù vô địch trong chuyên môn của mình: đi tắt đón đầu, nhưng mà đón đầu lộn đường, cuối cùng cũng đã có được một bộ luật dành cho TMDT. Đến cuối năm 2009, khung pháp lý về TMDT đã được hoàn thiện: Luật Giao dịch điện tử (2005) và Luật Công nghệ thông tin (2006), 7 nghị định hướng dẫn và hàng loạt thông tư quy định chi tiết những vấn đề đặc thù của giao dịch TMDT. Bên cạnh đó, khung chế tài trong các lĩnh vực thương mại, CNTT và Internet cũng dần được hoàn thiện với 3 nghị định về xử phạt hành chính. Năm 2009 Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, thêm một số tội danh và nâng cao hình phạt tội phạm công nghệ cao, trong đó có tội phạm TMDT. Như vậy, tạm nói rằng bây giờ khi nhào ra kinh doanh TMDT thì ít nhất ngày hôm nay các Doanh Nghiệp cũng đã thoát khỏi thời kỳ tăm tối của kỷ nguyên Luật Rừng. Tui nói thời kỳ đó tăm tối là vì nhiều lý do, nếu có dịp tui sẽ giải thích những lý do của tui trong một bài khác, cho dù thời kỳ đó không xa đâu, cách đây chừng 5 năm, 2006
  • sự tham gia của các doanh nghiệp có định hướng của Nhà Nước: điều này có thể nói là rất tốt cho thị trường, bởi vì thị trường cần những chú lính tiên phong, có thể thắng trận, có thể chết đứng hay thoi thóp giữa chừng, nhưng dù sống hay dù chết, thì ít nhất cũng có một lực lượng nhào vô khai khẩn vỡ hoang mảnh đất này. Kế hoạch phát triển TMDT giai đoạn 2011-2015 được Cục TMDT và CNTT đặt ra với mục tiêu lớn hơn và tầm nhìn xa hơn dựa trên kết quả và kinh nghiệm của giai đoạn trước. Cụ thể như sau:

Với khối cơ quan nhà nước, trước năm 2013, các dịch vụ công đạt mức độ 3 sẽ gồm: 80% dịch vụ công như thủ tục hải quan điện tử, thuế, đăng ký kinh doanh – đầu tư và xuất nhập khẩu (trong đó 40% xuất nhập khẩu đạt mức 4 vào năm 2015); 50% dịch vụ công sản xuất kinh doanh (trong đó 20% đạt mức độ 4 năm 2015).

Cả nước hiện có 77 cơ sở đào tạo TMDT chính quy, 2 trường đại học chính quy thành lập khoa TMDT và 14 trường chính quy có môn TMDT.
Đối với DN lớn, nâng tỉ lệ xử dụng thư điện tử lên 100%, 80% có website, 70% mua bán trên website TMDT, 20% ứng dụng TMDT trong quản trị DN… Riêng DN vừa và nhỏ, tỉ lệ xử dụng thư điện tử phải đạt 100%, giao dịch trên website TMDT 30%…

Với người dùng, vào năm 2015, sẽ hình thành các tiện ích hỗ trợ người dùng tham gia B2C. Cụ thể là 70% siêu thị, trung tâm mua sắm áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt, 50% các đơn vị cung cấp dịch vụ điện, nước, viễn thông và truyền thông chấp nhận thanh toán phí dịch vụ qua phương tiện điện tử. Mặt khác, 30% các cơ sở kinh doanh vận tải, văn hóa, thể thao, du lịch phát triển các kênh giao dịch điện tử phục vụ người tiêu dùng.

Với kế hoạch định hướng cụ thể như trên, đến hết tháng 3/2011, trong số 63 tỉnh thành trên cả nước, 34 tỉnh thành đã phê duyệt kế hoạch phát triển TMDT 2011-2015, 17 địa phương đã xây dựng kế hoạch chờ phê duyệt và 12 địa phương đang trong quá trình xây dựng.

Như vậy, với các thuận lợi vừa kể trên (tất nhiên đó không phải là tất cả, nhưng do tui làm biếng dài dòng), nếu bạn có một ý tưởng kinh doanh nào đó, thì bạn cứ xông vô thị trường TMDT đầy hứa hẹn này. Tui nhớ đâu đó có một câu nói đại ý như vầy: điều quan trọng không phải là bạn làm cái gì, mà là bạn có kiên trì với điều bạn đang làm hay không.

Những Yếu Kém của TMDT VN (Weakness)

  • hạ tầng công nghệ (trình độ xử dụng internet ở VN còn thấp): tất nhiên, đây là mấu chốt của vấn đề, là cái chìa khóa vàng để mở cánh cửa của Buratinox, và là lý do rất quan trọng ảnh hưởng tới sự sống còn của TMDT trong hiện tại và tương lai ở VN. TMDT nghĩa là mua bán qua các thiết bị xử dụng điện/điện tử, cụ thể ở đây là mua bán qua Internet, thì làm sao một người nông dân không biết tạo một địa chỉ email có thể kiểm tra các đơn đặt hàng của mình qua mạng, hay thậm chí đau đớn hơn là khu vực anh ta đang ở chưa được kéo cáp internet ^^. Bài học của hàn quấc là tạo một backbone (đường truyền huyết mạch trong nước) rất mạnh để thúc đẩy TMDT và các dịch vụ công của họ trên mạng là bài học mà các bạn VN cần phải học.
  • nhận thức của xã hội (hiểu biết chung về CNTT): CNTT là gì? WTF :)). Khi mà đại bộ phận dân chúng của VN (ngoại trừ 6 thành phố lớn) còn rất mù mờ về làn sóng thứ ba, làn sóng của thông tin, thì cụm từ lên mạng mua đồ nó gần giống như chơi game trên mạng hơn là mua bán và trao đổi hàng hóa bằng tiền thật đối với họ, và nó làm cho các doanh nghiệp rất đau đầu khi mà độ phủ thị trường của mình chỉ quanh đi quẩn lại trong vòng 6 thành phố lớn.
  • nhận thức của xã hội về thói quen mua sắm: tất nhiên, ở một đất nước có 4000 năm văn hiến mà văn hóa nổi cộm chính là văn hóa làng xã, tiền trao cháo múc và xem mặt đặt tiền thì cái kiểu mua sắm mà không rờ rẫm được, không ngửi được, không cảm nhận được, chỉ có thể thấy hình và bấm nút mua rồi ngồi chờ một thời gian mới nhận được hàng là vẫn còn rất xa lạ với đa số người Việt Nam. Chúng ta một bước tiến thẳng từ thị trường tiền mặt qua tới luôn thị trường TMDT, bỏ qua thị trường mua bán qua catalogue nhờ chủ trương đi tắt đón đầu (sai đường) của Nhà Nước, đã tạo ra rất nhiều lỗ hỗng (gap) trong tâm lý mua sắm của người tiêu dùng. Từ những gap đó, đã dẫn tới những khó khăn rất quan trọng cho TMDT của VN, đó là rất nhiều người không chịu bỏ tiền mua hàng sau khi đã coi chán chê những sản phẩm bày bán trên các trang web, hay họ coi những trang web bán hàng có chức năng giỏ hàng như những trang giới thiệu sản phẩm mà không muốn/không cần/không dám mua những sản phẩm đó. Và đau đớn nhất là những khách hàng chọn được mặt hàng, bỏ vào giỏ hàng, điền thông tin nhận hàng, và bấm tắt khi tới phần thanh toán bằng thẻ hay trả tiền khi nhận hàng (CoD). Tại sao họ không trả tiền sau khi đã làm chán chê các thủ tục lằng nhằng trước đó? Sợ trang web này lừa đảo mình chăng? Hay họ muốn thử … không trả tiền coi nó có hên xui nhầm lẫn nào mà trang web mình đang xài nó lộn mà nó coi như mình trả tiền rồi chăng? WTF :)) Hay chỉ đơn giản, một lý do hết sức đơn giản thôi: họ không có tài khoản ngân hàng hay không có thẻ có thể thanh toán trực tuyến.
  • hệ thống giao nhận của VN: đây là lý do rất quan trọng, bởi vì nó nằm trong hệ thống của bất kỳ dịch vụ TMDT nào muốn triển khai. Ở nhiều nước khác, TMDT dùng bưu điện để chuyển hàng từ người bán tới người mua, và bưu điện làm việc hiệu quả, nhanh chóng, ổn thỏa và tiết kiệm chi phí, trong khi ở Việt Nam thì hầu như các DN đều ưu tiên dùng nhân viên giao hàng của chính cty mình, hay hợp tác với một đối tác là công ty giao nhận khác. Không biết do lòng tin của người tiêu dùng đối với hệ thống bưu chính của VN có vấn đề, hay dịch vụ của bưu chính có vấn đề, hay sao đó, mà hiện rất ít dịch vụ TMDT của Việt Nam dùng Bưu Điện để chuyển hàng cho khách hàng của mình. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng tới tầm với của việc giao hàng từ những trang TMDT tới các khách hàng có khoảng cách địa lý quá xa, ví dụ một trang bán nón, áo len ở Đà Lạt sẽ rất có thể từ chối đơn hàng của bạn nếu bạn ở … Hải Phòng, hay có thể chính bạn sẽ từ chối mua một chai mật ong ở Ba Vì nếu bạn ở Saigon vì lý do là phí chuyển hàng còn mắc hơn giá sản phẩm, và còn có thể bị bể trên đường vận chuyển mà không ai bảo đảm cho mình. Đó chỉ là nói khoảng cách địa lý trong nước/liên tỉnh, chưa nói tới ngoài nước/liên quấc gia, chỉ cần nghĩ thôi cũng đã thấy khó rồi chứ đừng nói tới thực thi.
  • nhân lực yếu kém: tất nhiên nói tới vấn đề này không khác gì tát thẳng vô mặt những anh chị em đeo bằng IT Engineer, mày có điên không, tụi tao là kỹ sư được đào tạo đàng hoàng, dám nói yếu kém hả, WTF^^. Họ đang ngày đêm ngồi chỉnh sửa từng đoạn mã nguồn miễn phí từ osCommerce, Zen Cart hay Joomla để tùy biến giao diện theo gout thẩm mỹ của chủ DN để cho ra một trang TMDT “hoành tráng” và “lộng lẫy” với những mô tả chức năng tương tự nhau, chỉ khác nhau ở tài tô vẽ và biến hóa câu chữ, cấu trúc trình bày để … làm hoa mắt những người chủ DN đang mù mờ và lẫn lộn giữa PHP, .NET, SQLServer, MySQL hay Oracle, Java, những thuật ngữ chuyên ngành nặng như đeo đá tảng vô tai những chủ DN bốn năm chục tuổi, có tiền, có khát khao đổi mới nhưng không có thời gian tham khảo những thuật ngữ đó là cái gì. Tui mà nói họ là yếu kém thì không khác gì mình tự nhận mình ngu, nhưng rõ ràng đó là một sự yếu kém mà DN cần phải biết để tránh những tổn thất sau này cho sự đầu tư của mình, như mới đây có thông tin đã có khoảng 100.000 trang web được xây dựng trên phần mềm mã nguồn mở osCommerce bị tấn công mass-injection (tiêm iFrame). Như vậy, nếu trang web của bạn là một địa chỉ khỉ ho cò gáy không ai biết tới thì hãy mừng trong bụng, vì không có hacker nào thèm dòm tới, còn website TMDT của bạn đang nổi như cồn thì hãy gọi anh bạn chịu trách nhiệm IT quản trị trang web lên mà hỏi thăm coi có bị gì không, mà 90% sẽ bị dấu nhẹm những lỗi nếu có xảy ra. Tại sao các bạn IT đó yếu kém? Bởi vì làm biếng, và bởi vì một thực tế hiển nhiên là tại sao phải xây dựng lại từ con số 0, trong khi đã có sẵn những đoạn code miễn phí kia, tiết kiệm thời gian, công sức hơn rất rất rất nhiều… Và một thực tế hiển nhiên khác là CNTT của nước ngoài đã đi trước mình ít nhất 30 năm, thì bây giờ mà ngồi code thì rõ ràng là tụt hậu, chỉ có customize mới là hợp thời đại. Nhưng hành động tùy biến đó chất chứa trong nó rất nhiều rủi ro mà người gánh chịu không phải là những anh chàng thiết kế web, mà chính là chủ DN, người bỏ tiền tỷ ra để đầu tư những trang TMDT của mình.
  • dịch vụ yếu kém: ở đây là những công ty cung cấp/cho thuê server, hosting và nhân lực làm việc cho các trang TMDT. Bạn thuê một máy chủ ở PA Vietnam, và bạn đặt website của mình lên đó, và bạn nghĩ rằng website của mình sẽ online 24/7, và 365 ngày/năm? Không đâu, cái máy chủ đó của bạn sẽ bị treo, bị đứng, bị kẹt, bị chặn, bị nghẽn, bị rớt mạch, và bị cái gì đó do anh bạn trực tổng đài của PA Vietnam bịa ra nếu chẳng may bạn rảnh rỗi và chui vô website của mình coi thử và phát hiện nó không chạy được, trong khi thằng VN Express thì chạy bình thường, bèn gọi điện thoại hỏi PA Vietnam. Kinh nghiệm của tui là lỗi này xảy ra khoảng 1 tuần/lần, và có khả năng xảy ra vào bất kỳ lúc nào trong ngày, khi so sánh với một gói hosting rẻ tiền hơn 10 lần ở một trang cho thuê hosting của nước ngoài, chạy êm ru cả ba, bốn năm tui chưa bao giờ thấy nó bị lỗi không truy cập được (404, 503, 505 error). Có thể nói đây chính là nguy cơ dẫn tới việc mất khách hết sức quan trọng của các trang TMDT, nếu họ đang nhập dữ liệu, thông tin giao hàng và thông tin thẻ thanh toán của họ thì trang web của mình bị treo vì lỗi của thằng cung cấp dịch vụ cho thuê máy chủ, khách hàng sẽ không tiếp tục thanh toán được, và tất nhiên sẽ xảy ra vô số thắc mắc, hoang mang trong lòng họ, và theo kinh nghiệm của tui thì 9/10 khách hàng sẽ cạch mặt trang web họ đang mua hàng đó.
  • mạng xã hội: người dùng Internet Việt Nam đang quan tâm tới các mạng xã hội, kiểu như Facebook, Twitter, Zing Me, Yahoo Plus và các trang khác, do đó, họ có xu hướng tin tưởng và đốt thời gian vào các mạng xã hội hơn là vào việc mua hàng trên một trang web xa lạ nào đó. Do đó, đã có rất nhiều người coi mạng xã hội là một cái chợ, và họ đã kinh doanh trên những mạng xã hội đó khá lâu, phần đông cũng thành công nhờ biết chiều lòng và nói ngọt với khách hàng. Nhưng hãy cẩn thận nếu bạn muốn đặt chân kinh doanh trên mạng xã hội, vì nó là nơi người ta giải trí, cơ hội để bán hàng của bạn nằm dưới tỉ lệ 10%, hay thậm chí sẽ bị người khác cho rằng bạn đang quấy rầy họ.
  • dịch vụ ngân hàng chưa đủ: còn nhớ năm 2007 khi tui triển khai một trang TMDT cho một DN ở VN, thì số lượng công ty trong nước cung cấp được cổng thanh toán (Payment Gateway) chấp nhận thanh toán bằng thẻ VISA, MASTER CARD ở VN là 1 công ty, và trong 6 tháng sau đó số lượng nhảy lên là 3 công ty có thể tích hợp vào trang web bán hàng của tui. Chi phí cho cổng thanh toán trực tuyến lúc đó là rất đắt nếu so với các chi phí khác trong công ty, nhưng tui vẫn quyết định triển khai, vì nếu không có cổng thanh toán và trang web bán hàng trực tuyến của tui không thanh toán trực tuyến được thì không thể nào gọi là tui đang làm TMDT. Nhưng khi đã có cổng thanh toán tích hợp vào trang web rồi, thì khách hàng lại không có thẻ VISA CARD để thanh toán trực tuyến, họ bèn mua hàng bằng cách mở trang web có hình sản phẩm họ muốn mua và … gọi điện thoại cho công ty tui để … mô tả cái mà họ muốn mua, và công ty sẽ giao hàng tới nhà rồi lấy tiền (Cash on Delivery). Người Việt Nam luôn có những giải pháp rất linh hoạt để làm được điều mà họ muốn làm! Còn nhớ có những công ty còn dám chia sẻ luôn một tài khoản bán hàng (Merchant Account) của mình cho nhiều người dùng để … giảm chi phí trả cho cổng thanh toán, và tui thấy điều này rất phi lý, nhưng thị trường đã và đang hoạt động như vậy, tui có phản đối tất nhiên sẽ không ai thèm nghe, bởi vì họ đang chạy bình thường thì không có lý do gì phải thay đổi cách làm việc để … tăng chi phí và tăng độ phức tạp của công việc lên.

Bạn ăn đòn vì lỗi của một thằng khác gây ra, nếu đây không phải là yếu kém thì là gì? Xui à? Hay tại mình ăn ở thất đức :)) WTF^^

Vậy cơ hội của TMDT ở VN nằm ở đâu (Opportunity)?

Nằm trong sự thuận lợi mà tui đã nói ở trên,

  • thị trường ít đối thủ cạnh tranh: hôm nay mà bạn đem nước tương, nước mắm, áo mưa, nón bảo hiểm, vân vân lên mạng rao và bán thì bảo đảm đối thủ cạnh tranh của bạn sẽ rất ít. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ bao nhiêu người biết tới bạn, và trong số đó có bao nhiêu người có thể mua hàng của bạn? Bạn nắm trong tay những công cụ SEO (tối ưu hóa công cụ tìm kiếm) rất hiệu quả để người ta tìm được bạn giữa hàng trăm triệu trang web, và bạn có thể trình bày, giới thiệu những sản phẩm mà bạn đang muốn bán một cách tự do và thoải mái, không ai cản được điều bạn muốn làm, vậy thì bạn có tới 80% cơ hội bán được hàng trong lúc này.
  • có quá nhiều mô hình kinh doanh từ các nước mà bạn có thể sao chép: hãy nhìn Vinabook và Nhommua, hai mô hình kinh doanh TMDT sao chép 100% từ Amazon và Groupon từ nước ngoài có thể nói là thành công trên thị trường TMDT trong nước. Nhommua, mới đây đã sáp nhập cùng với Diadiem và được rót thêm 60 triệu USD để phát triển mô hình quá ăn khách này từ IDG Ventures Vietnam, Rebate Networks và RuNet. Bạn có thể quan sát thị trường thế giới, để từ đó tìm được một mô hình nào đó mà bạn nghĩ là có thể áp dụng ở VN, rồi triển khai, và biết đâu, bạn sẽ thành công như họ. Tất nhiên, làm gì đi nữa thì cũng cần phải động não, và biết cách “nội địa hóa” một chút, tui nghĩ là bạn sẽ thành công!
  • nhân lực rẻ: đây chính là cơ hội để bạn làm TMDT ngay trong hôm nay, bởi vì nếu bạn đợi tới năm sau, hay năm sau nữa, thì rất có thể vàng ở VN sẽ lên tới 80 triệu/lượng, và phở bò sẽ có giá là 100.000/tô, lúc đó nhân lực cho TMDT sẽ có mức lương cao hơn bây giờ rất nhiều, mà tài năng thì cũng chỉ bằng bây giờ!
  • thị trường sơ khai: chưa có một mẫu nào được quy chuẩn cho thị trường TMDT VN, vậy thì bạn hãy bước vô, đặt gout thẩm mỹ và sở thích của mình lên trang web, và kiên trì phát triển nó, một thời gian sau rất có thể chính mô hình của bạn sẽ là mẫu mực cho thị trường TMDT. Hay nếu bạn tìm được một cách nào đó để giải quyết bài toán giao hàng, thì bạn sẽ làm giàu, bởi vì rất nhiều DN đang mắc kẹt ở đoạn này, bởi vì họ không dùng dịch vụ của Bưu điện như những nước khác, mà chính họ xây dựng đội ngũ giao hàng cũng sẽ rất gian nan.
  • sức mua: chúng ta có một thị trường 84 triệu dân, trong đó theo số liệu được công bố thì số lượng thuê bao Interet là 24 triệu thuê bao ADSL, 125 triệu thuê bao di động, tốc độ phát triển là 15% hàng năm, tức là trong vòng khoảng 40 năm nữa thì toàn bộ dân VN sẽ được xóa mù Interet, đây chính là một cơ hội lớn cho bạn xây dựng một trang TMDT ngày hôm nay và dùng nó làm “của để dành” cho con của bạn vài chục năm sau, với điều kiện là Ngân hàng cũng sẽ phát triển dịch vụ thanh toán trực tuyến của họ cùng nhịp với sức lan tỏa của những sợi cáp đồng Internet.

Nguy cơ của TMDT ở VN (Thread)

  • TMDT chính là 5giay: diễn đàn 5giay ngày hôm nay trong mắt rất rất và rất nhiều người chính là một trang TMDT, và họ vẫn đem hàng lậu, hàng lỗi, hàng nhái, hàng Trung Quấc lên 5giay bán và gặp ai cũng nói: tao đang làm TMDT. Quả thiệt họ đã và đang tìm kiếm được lợi nhuận từ việc trưng bày và bán hàng trên diễn đàn 5giay này, và chính 5giay cũng đang kiếm được tiền tự việc bán tài khoản VIP, bán banner quảng cáo và bán các công cụ để đăng tin HOT, tin VIP lên diễn đàn, nhưng theo tui, thì đó không phải là TMDT. Sẽ rất khó lường nếu mọi người cho rằng TMDT chính là đem hàng lên mạng rao và giao dịch gặp mặt, bởi vì điều đó không đúng với bản chất của TMDT chính là giảm thiểu giai đoạn gặp mặt, giảm lượng tiền mặt lưu thông trên thị trường, và TMDT có thể mua bán được các mặt hàng lậu và chất lượng thấp. Nhưng, biết làm sao được, người Việt Nam luôn có cách để làm điều họ muốn làm!
  • Bảo mật, bảo mật và bảo mật: theo những nghiên cứu của tập đoàn an ninh bảo mật dữ liệu Symantec, mặc dù đã có những cảnh báo nhưng phần lớn các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn chưa sẵn sàng cho việc đối phó với thảm hoạ an ninh, bảo mật dữ liệu. Có tới 50% các doanh nghiệp được khảo sát cho biết, họ chưa coi việc này là ưu tiên hàng đầu. Chưa đầy 50% doanh nghiệp sao lưu dữ liệu hàng tuần và chỉ có 30% là sao lưu hàng ngày, và gần như rất ít DN quan tâm tới việc mã nguồn của trang TMDT họ đang xử dụng có phải được chế biến lại từ những bộ mã nguồn mở miễn phí hay không. DN tất nhiên không thể tham gia kinh doanh một thời gian và thông báo với khách hàng rằng: xin lỗi, do lỗi của bên ABC nào đó mà toàn bộ thông tin thẻ tín dụng của quý khách đã bị hack, đề nghị khách hàng hãy hủy ngay thẻ tín dụng của mình tại ngân hàng phát hành. Họ thậm chí có khả năng giấu nhẹm thông tin này nếu thật sự dữ liệu này bị đánh cắp, và họ thậm chí coi như đơn hàng của bạn chưa từng tồn tại nếu máy chủ của họ bị mất dữ liệu mà không có backup.
  • thói quen mua sắm của thị trường: tất nhiên, tui không có nói là toàn bộ thị trường sẽ lên mạng mua đồ, bạn chỉ cần 1% của thị trường mua hàng của bạn thôi thì bạn cũng đủ làm ra tiền, nhưng điều đó cần thời gian để thay đổi, và để nhận ra là mua hàng trên mạng sẽ rẻ hơn mua hàng ở cửa hàng, thuận tiện hơn ra siêu thị và nhẹ nhàng hơn khi đi chợ. Ở Hàn Quấc hay Nhật Bản, bạn có thể lên những chợ điện tử trên mạng để mua từ chai dầu gội đầu cho tới bịch xà bông, gạo, nước mắm hay táo, chuối để được giao tới tận cửa nhà bạn trong ngày hôm sau mà không phải đi siêu thị khệ nệ khuân vác, xếp hàng dài dằng dặc và quan trọng là: bạn chỉ mất có khoảng 5-10 phút để mua hàng trên mạng so với 30-60 phút khi đi lòng vòng trong siêu thị hay chợ. Chừng nào còn cái chợ chồm hỗm kế bên nhà thì chừng đó nguy cơ này của bạn vẫn còn nằm chình ình ở đây.
  • ngày hết hạn của sản phẩm: hãy để ý tới việc bán những sản phẩm có ngày hết hạn, như thực phẩm hay thuốc. Bạn không thể nhập kho và lưu trữ quá lâu trong đó để chờ khách hàng của mình, trong khi ngày hết hạn như một con dao treo lủng lẳng trên đầu bạn, chỉ chờ đúng ngày đúng giờ được in trên bao bì tới là nó rớt xuống, bạn không bán được hàng chứ không phải hàng không còn dùng được, đừng cãi với khách hàng rằng: nó ghi Best Before thôi mà…
  • lừa gạt thanh toán: khách hàng có thể xử dụng thẻ tín dụng ăn cắp, chôm chỉa hay mượn được của ai để thanh toán những món hàng mà bạn bán trên trang web của mình, và bạn có thể mất số tiền thanh toán đó nếu chủ thẻ chứng minh được vào thời điểm thẻ của họ bị xử dụng họ đang có mặt ở một địa điểm khác. Hay bạn nhận giao một cái nhẫn kim cương 2 carat tới một khu nhà đèo heo hút gió đâu đó quận 12, và người mua sẽ trả tiền lúc nhận hàng, có thể bạn mất hàng còn người giao hàng thì mất mạng :D.
  • mạng xã hội và email: thời gian để người dùng Internet Vietnam nướng vô mạng xã hội và các email chắc chắn nhiều hơn và lâu hơn so với thời gian họ bỏ ra cho trang web của bạn, trừ khi trang web của bạn miễn phí, sản phẩm của bạn không thể sao chép và bạn phản hồi những câu hỏi hay thắc mắc của họ gần như ngay lập tức. Hãy cẩn thận với các email quảng cáo gởi hàng loạt, bởi chỉ cần một cú click chuột vào nút Spam thì bạn sẽ mất cơ hội tiếp cận với những khách hàng tiềm năng khác, do đó hãy xác định một cách rất cụ thể và chính xác những địa chỉ email nào mà bạn đang gởi thơ tới, nếu bạn không muốn địa chỉ server của bạn nằm trong danh sách Spam mail của nhiều người.

Không có điều gì là không thể xảy ra ở VN năm 2011: như tui đã nói, người Việt Nam luôn có cách để làm cho bằng được điều mà họ muốn! Và tui cũng không thể nào tưởng tượng ra được hết tất thảy mọi đe dọa hay nguy cơ nào có thể xảy ra cho bạn nếu bạn nhào vô thị trường TMDT này. Nhưng sự tăng trưởng 200% mỗi năm của Vinabook chắc chắn sẽ kích thích được sự dũng cảm của bạn khi bạn đã nhìn vào thị trường TMDT của VN, và tui cho rằng làm doanh nhân ở Việt Nam là dũng cảm, và bạn sẽ trở thành đặc biệt dũng cảm nếu bạn nhào vô kinh doanh trong thị trường TMDT, bởi vì điều đó giống như bạn đi săn cọp, thuộc nằm lòng câu “phải vào hang cọp mới bắt được cọp con”, đứng ở ngoài nghe gió hú, nhìn vô thị trường thì mù mờ đầy sương, tối tăm và lạnh lẽo, tui chúc bạn vững bước, và hãy bỏ qua một bên cái bảng SWOT này, bởi vì, dù sao đi nữa thì nó cũng chỉ là lý thuyết mà thôi.

Likes(1)Dislikes(0)

10 thoughts on “Thương Mại Điện Tử Việt Nam – SWOT

  1. em cám ơn anh nhiều ạ! em cũng đã tìm một số tài liệu, em sẽ kết hợp với bài viết của anh để làm bài tập, khi nào em viết xong em sẽ gửi mail cho anh xem hi?
    còn anh nếu có cơ hội ra huế thì em rất vui được làm hướng dẫn viên cho anh, có gì anh cứ mail cho em!
    ps: khi nào em đọc xong bài anh em sẽ comment sau! thanks a nhiều 🙂

    Likes(1)Dislikes(0)
    1. @Quỳnh Loan: hy vọng em sẽ làm tốt bài này và hiểu thêm một chút về TMDT ở Việt Nam ha. Khi nào anh có đi Huế chơi thì chắc cũng sẽ nhờ em dẫn đường :D.

      Likes(0)Dislikes(0)
  2. bài viết còn sơ sài, chưa có sự đầu tư kỹ về mặt nội dung. phần cơ hội em phân tích thêm về cơ hội phát triển thương mại điện tử khi nước ta khi gia nhập WTO. Đó là một số góp ý của anh
    GM :Tuấn Khanh

    Likes(0)Dislikes(0)
    1. @Tuấn Khanh: cám ơn comment và góp ý của anh. Quả thật bài viết này chỉ là những khái niệm cơ bản nhất của TMDT, không có nói tới những góc chuyên môn hơn, những kết nối và ứng dụng phức tạp hơn giữa TMDT với POS, ERP, CRM hay e-government (chính phủ điện tử)...vân vân.

      Tuy nhiên em nghĩ với một bạn sinh viên thì nhiêu đây khối lượng khái niệm là vừa đủ để các bạn có một cái nhìn khái quát và mở vấn đề để các bạn tìm hiểu thêm. Gợi ý của anh về TMDT khi VN gia nhập WTO cũng là một ý rất hay cho các bạn sinh viên tìm hiểu thêm, nhưng em e rằng rất khó để có một thông tin hay số liệu nào về chủ đề đó tồn tại trên thị trường để các bạn tham khảo và đưa vô bài làm của mình.

      Và tất nhiên trong hình thức chữ viết sẽ rất hạn hẹp về ý tứ so với hình thức diễn giải bằng lời, do đó nếu có dịp trao đổi cụ thể hơn ở đời thực tất nhiên sẽ có nhiều chuyện để bàn tán và học tập thêm kinh nghiệm của anh Tuấn Khanh về lãnh vực này.

      Likes(0)Dislikes(0)
  3. Thông tin trong bài có thể đủ cho việc có cái nhìn khái quát về tmđt vn tuy nhiên sẽ k đủ để có điểm cao khi mang nó nộp cho thầy kaka

    Likes(0)Dislikes(0)
    1. @laciel: cám ơn laciel đã có nhận xét. Tất nhiên các bạn sinh viên học đại học sẽ không phải là học sinh phổ thông, không thể giải bài tập thầy cô cho bằng cách mở "sách giải" ra, chép y nguyên trong đó rồi đem nộp thầy cô được. Tui cũng hông có khuyến khích và "khuyến mãi" cho mấy bạn sinh viên những bài giải kiểu đó^^, vì nhiệm vụ của một cử nhân là học hiểu vấn đề và biến kiến thức của người khác thành kiến thức của mình. Mấy bạn sinh viên nên bỏ cái tật sao chép đi, mà nên tìm kiếm tài liệu, đọc, xong rồi hiểu, xong rồi viết lại cái sự hiểu của mình thì sẽ được điểm cao thôi.

      Likes(2)Dislikes(0)
  4. Bạn nói cũng đúng. Các bạn sinh viên chỉ cần phân tích chung là được. Chắc là do tôi làm trong lĩnh vực này nhiều nên làm gì cũng thấy phải phân tích, phân tích 🙂 nhiễm nghề nặng rồi 🙂

    Likes(0)Dislikes(0)
  5. @Tuấn Khanh: thiệt không biết anh Khanh làm nghề gì mà nói là mình "nhiễm nghề" nặng ha, hihi... Rất hân hạnh được làm quen và học hỏi thêm từ những anh chị tiền bối trong vụ e-commerce này ở Việt Nam^^.

    Likes(0)Dislikes(0)
  6. Anh Tuấn Khanh và anh Demifantasy có thể cho em mail liên lạc được không ? Em đang cần phân tích về TMDT này, mà đang mơ hồ quá.

    Likes(0)Dislikes(0)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *