Lâu Lâu Kể Chuyện Tư Vấn (Tập 6)

Kể tới giờ cũng bắt đầu thấy chán rồi nha bà con, nhưng mà thôi kệ, còn nhớ thì còn lôi lên đây viết viết ra, đặng sau này lỡ có bạn nào gặp trường hợp giống tui thì còn biết đường “deal” ha.

1/ Nãy đi ăn, ngồi nói chuyện với bé iu, có nói tới vụ PR, làm tui nhớ vài câu chuyện PR mình đã từng làm, lôi lên đây kể cho dzui. PR ở Việt Nam bây giờ nó hơi khác chút đỉnh so với PR ở các nước bạn, chủ yếu về hai chữ nhận thức thôi.

Nói tới PR nhiều người nghĩ là nói tới báo chí, phóng viên, bao thư, biên tập viên, viết bài, đi bài, booking, biết được nhiêu đó là đủ vô công ty Việt Nam làm Trưởng phòng PR rồi.

Bạn nào biết thêm seeding (tiêm nhiễm), branding (làm thương hiệu), storying (kể chuyện), event (sự kiện) thì làm được tới Trưởng phòng Marketing ở cty Việt Nam rồi nha.

Còn bạn nào biết thêm lobby (vận động hành lang), celebrity (dùng người nổi tiếng), community (cộng đồng), customer services (dịch vụ khách hàng), booking và advertising nữa thì chắc cũng hiếm, nhưng mà vậy thì nộp đơn ứng tuyển vô vị trí Giám Đốc Nhãn Hiệu ở mấy công ty bán hàng tiêu dùng nhanh được rồi.

Cái tui muốn nói tới là nói tới các bạn trình độ của Trưởng phòng PR công ty Việt Nam mà tưởng mình là Giám Đốc Nhãn Hiệu ở công ty nước ngoài á, nói chuyện làm việc với mấy bạn đó bạn sẽ gặp nhiều cú đỡ không nổi luôn chứ đửng giỡn.

Có lần tui viết bài PR cho một công ty trong nước, trong kế hoạch quảng bá sản phẩm mới ra thị trường, thì ngoài quảng cáo, khuyến mãi, sự kiện thì còn có đi bài trên báo nữa, nói vậy để mấy bạn biết là nó không phải việc chính, mà chiếm 20-25% trong chuỗi hoạt động marketing thôi. Rồi, công ty đặt bài 1500 chữ, tui viết đủ 1500 chữ (có dư vài chục chữ, là thủ thuật cho bên công ty khách hàng được cái quyền cắt bỏ, nếu khách hàng không cắt bỏ thì tới tay biên tập nó cũng tự động cắt chữ dư đi), trong bài đó tui cài cắm lồng ghép đủ ý đồ của mình vô rồi, xong gởi cho Trưởng phòng Marketing bên cty khách hàng.

Ảnh nhận mail xong, im như ru, không báo tui biết là ảnh sửa gì thêm gì bớt gì, cứ thế tự tay xào nấu bài tui viết rồi quăng cho phóng viên kêu đi bài trên báo đi. Phóng viên nhận bài của ảnh xong cái trả lại nói anh ơi bài này em không đi được đâu, ảnh không hiểu, bèn thảy cái đoạn trả lời của phóng viên cho tui, mà xoá đi cái bài viết của ảnh gởi phóng viên, kêu tui sửa lại, hạn chót là ngày mai có. 1500 chữ tui viết chừng 2 tiếng đồng hồ là xong, không sợ, nhưng mà với kinh nghiệm của mình trước giờ thì bài nào đẩy là bài đó lên, không thể có chuyện bị trả lại, nên tui thắc mắc, dòm tên phóng viên rồi lục địa chỉ email, tìm số điện thoại gọi để dùng chút xíu kỹ xảo đặng lấy bài mà phóng viên nhận được về coi, mới phát hiện ra là đứa con tinh thần của mình bây giờ nó như quái thai.

Mà ngặt nỗi là nó hết còn là bài PR nữa rồi, đã trở thành bài quảng cáo mất rồi, vì từ đầu tới cuối toàn là tên sản phẩm, tên thương hiệu, lịch sử sản phẩm, quá trình nghiên cứu vân vân. Bài như vậy đi không nổi là đúng rồi. Tui bèn chơi bài ngửa, quăng nguyên cái bài của ảnh lại cho ảnh, nói anh viết lại như vậy thì không đi PR được là phải rồi, bài này phải đi quảng cáo mua trang mới được. Ảnh chạy sao đó, lo được 26 triệu mua trang, nằng nặc đòi đi bài quảng cáo ảnh sửa từ bài của tui lên mới chịu, chứ không chịu đi bài PR. Xong hết hợp đồng trừ vô tiền tư vấn của tui 26 triệu với lý do là tiền mua trang đăng bài do công ty truyền thông trả.

Ta nói, dễ ăn của ngoại quá, hehe, tui hỏi ảnh: bài anh đi trên báo có phải là bài tui viết không, anh mua trang đi bài quảng cáo là tui báo cho anh biết cách để bài của anh được lên báo chứ hông phải tui yêu cầu anh mua trang để đi bài của tui lên. Cãi qua cãi lại một hồi, ảnh đuối lý cãi không được, bèn quay qua nói mình không làm PR được.

Đó là một trường hợp đơn giản nhứt mà nhiều bạn không phân biệt nổi cái gì là PR cái gì là quảng cáo. Thậm chí bây giờ nhiều bé khoẻ bé đẹp còn gộp hai khái niệm đó vô nói chung một chữ là PR luôn mới ghê.

Nhưng mà, nói đi thì phải nói lại. Nếu chúng ta định nghĩa marketing là một cuộc chiến về nhận thức và PR là cuộc chiến về tiềm thức, thì rõ ràng marketing và PR không hiệu quả ở thị trường Việt Nam.

Tại sao tui nói vậy? Vì người tiêu dùng Việt Nam bây giờ thông minh quá, đập vô mặt nó nguyên cái bảng quảng cáo nó còn không hiểu thì nó lấy đâu ra chữ với não để đọc với tư duy cái đống chữ mình viết trên báo đặng hiểu mà mình cài vô tiềm thức của nó.

Cho nên các bé khoẻ bé đẹp hôm nay làm PR rất dễ nhầm lẫn giữa PR và quảng cáo, đụng cái gì cũng “PR giùm anh nè”, “mày PR hả mậy”, “thằng đó nó PR thấy ghê”, lẫn lộn um sùm.

Quảng cáo là mình nói về mình, PR là nhờ người khác nói về mình.

Cơ bản là vậy. Làm ơn đửng đánh tráo khái niệm vì năng lực và hiểu biết hạn chế của bạn nha.

PR là vầy nè, tui viết bài chia sẻ phương pháp giảm cân, trong đó có xử dụng đặc biệt một loại sản phẩm abc nào đó rất hiệu quả, xài sản phẩm khác không được. Rồi tui đi kiếm một bác sĩ thẩm mỹ, thương lượng mua cái tên của ổng giá 5-10 triệu để đăng cái bài tui viết với cái tên của ổng. Xong tui gởi bài đi cho phóng viên nhờ đi bài lên báo, bài đi thì tui gởi phóng viên tiền cafe một hai triệu gì đó. Vậy là PR đó. Làm PR tốt là bài không đi cũng phải gởi bao thơ cho phóng viên. Người đọc báo sẽ đọc được một bài chỉ cách giảm cân hiệu quả, và nếu, tui nói nếu, cái tên của ông bác sĩ mà tui mướn tên đó đủ ép phê, thì họ sẽ đi tìm mua cái sản phẩm mà trong bài báo đó nhắc tới.

Mấy bạn làm PR chuyên nghiệp có một khái niệm để nói về việc làm trên: kiếm một câu chuyện để kể. Cũng đơn giản ha, không có khó.

Còn quảng cáo là vầy nè, tui viết bài nói về sản phẩm của tui, các điểm mạnh của nó, công ty đã đổ bao nhiêu tiền và thời gian để nghiên cứu nó, cho nên sản phẩm của tui là sản phẩm tốt nhất trên thị trường. Rồi tui gọi cho toà soạn của báo nào tui muốn đăng bài đặng book trang để đăng bài đó, giá thường trong khoảng 20-50 triệu/trang A4 tuỳ báo nổi tiếng nhiều người đọc hay không, rồi cứ tới đúng ngày đúng giờ là bài lên trang, hoá đơn về công ty và hoa hồng về túi người gọi book trang hay bạn nào ngây thơ thì đem trả lại cho công ty đặng lập công vòng thử việc.

Đó là PR công khai có kế hoạch mà không có kịch bản, còn PR có kịch bản thì có nhiều chuyện dzui hơn mà hay hơn nữa, mấy bạn hiểu đại khái giùm tui là tạo scandal nè (như kiểu cái show truyền hình ca nhạc năm ngoái vụ giám đốc âm nhạc gì gì đó, kiểu cái vụ đoàn làm film gây tranh cãi với cục điện ảnh gì gì đó), thì đó cũng là một dạng PR nữa, có kịch bản, và trình tự PR đàng hoàng nghen mí bạn. Nhưng mà làm PR dạng này nói chung là khó hơn kiểu kia, nên người trong nghề nhiều khi nhìn cũng không ra chứ đửng nói người trần mắt thịt, bị cuốn vô vòng xoáy thông tin rồi lọt thỏm trong đó luôn, trở thành zombie cho PR xài là chuyện bình thường héng bà con…

2/ Tui tư vấn thiết kế banner quảng cáo cho khách hàng cũng gặp nhiều trường hợp cười ra nước mắt vì cái gọi là bộ nhận dạng thương hiệu.

Còn nhớ năm 2007, khi tui thuê một thiết kế bên Pháp vẽ một bộ nhận dạng thương hiệu cho công ty tui làm, thì giá của nó là 2400 euro thời giá 2007. Còn cái năm 2012 tui tư vấn thiết kế quảng cáo ngoài trời làm cái billboard á, tui hỏi bạn marketing manager là công ty em có logo chưa? Ẻm nói có rồi anh, anh giỡn chơi quài, vậy là tui yên tâm, cho nhân viên thiết kế lên layout dàn khung bố cục mọi thứ, yên tâm là sát ngày treo thì mình lấy logo nhét vô rồi chuyển qua cho bên thi công đem in rồi lắp đặt là xong.

Vậy mà tới cách 48 tiếng đem in thì thiết kế hỏi logo đâu, tui gọi nói em ơi đưa anh logo anh đem đi in, cái ẻm nói đó, anh lên website công ty em lấy đi, công ty anh cùi bắp dzậy, không biết tự lấy sao mà kêu em gởi, trong mail em gởi anh chỗ chữ ký cũng có đó anh. Hiểu luôn. Hiểu là bạn này không biết cái gì về file vector đem in khổ lớn và file coi trên màn hình máy tính, mà nói chung cũng tại mình ỷ y công ty người ta lớn chắc phải có bộ nhận dạng thương hiệu.

Cái tui nói em ơi cái đó không in lớn được đâu, phải có file vector mới in lớn được, ẻm nói em không cần biết, công ty anh chịu trách nhiệm thiết kế thì anh phải có logo chứ sao em có được.

Cái tui nói thì đúng rồi nhưng cái logo mỗi công ty mỗi khác, tụi anh vẽ lại lỡ không giống thì sao? Ẻm nói công ty anh cùi bắp quá, vẽ có cái logo mà cũng không vẽ được là sao. Tui nói em ơi logo người ta đơn giản thì tụi anh vẽ được còn logo của em là nguyên cái mặt người sao tụi anh vẽ được. Ẻm nói em không cần biết, logo anh đòi thì em có trên website chình ình đó, anh tự lấy xuống đi, mai không có đền hợp đồng.

Cái tui nói vậy anh thu thêm tiền thuê designer vẽ lại logo của em nha, ẻm nói công ty anh cùi bắp quá, vẽ cái logo cũng thu thêm tiền, em trước giờ làm bao nhiêu cái hộp quà thiệp mời danh thiếp mà mấy chỗ khác đâu có thu thêm tiền.

Quê òi, tui nói thôi được rồi để anh làm cho xong cúp máy, nhờ mấy em thiết kế vẽ lại cái logo cho khách hàng xong đem treo lên, không thu thêm tiền gì hết. Nói chung vầy, nếu mình biết là mình phải làm việc đó thêm thì mình dự trù đủ thời gian để làm, còn đằng này nó phát sinh nên hơi cập rập chứ cũng hông có gì khó tới nỗi không làm được, có điều phải nhờ người ta làm thêm giờ nên phải trả thêm tiền overtime, nhưng mà lỗi của mình không cẩn thận với khách hàng nên tui tự trả tiền overtime đó.

Mọi việc xong xuôi. Khoảng 7 tháng sau ẻm gọi điện thoại lại cho tui nói anh cho em xin cái file anh thiết kế hồi đó đi, cái CD anh đưa em làm mất rồi, giờ em cần cái file đó để làm chương trình mới với đối tác mới. Tui okay, chép lại CD chuyển qua ẻm. Cái ẻm gọi điện thoại chửi tiếp công ty anh cùi bắp dữ dzậy, cái logo của người ta cũng lột ra. Tui nói logo hồi xưa không có trong hợp đồng thiết kế nên anh không có trách nhiệm bảo quản đâu em.

Chuyện là vậy, mấy bạn sau này đi thương lượng với khách hàng, quan trọng nhứt là phải biết mình đang làm cái gì và đang deal với ai. Tui tạm chia thành các loại sau đây:

A – Dễ thương, Hợp tác
B – Khó chịu, Không hợp tác
1 – Có kinh nghiệm, có hiểu biết việc đang làm
2 – Không có kinh nghiệm, không biết đang làm cái gì.
X – Vô tư, không đòi hoa hồng
Y – Tham lam, luôn đợi có hoa hồng đút túi thì việc mới trôi chảy

Thì nhân vật đáng sợ nhất của chúng ta chính là sự kết hợp B-2-Y. Làm sao nhận diện được các nhân vật đó?

A và B thì các bạn cảm nhận được qua thái độ làm việc hay qua sự giới thiệu của người khác
1 và 2 thì các bạn nhận biết được khi bàn thảo về công việc với một số câu hỏi đặc thù chuyên ngành
X và Y thì các bạn sẽ được hỏi thẳng hay bóng gió về chuyện này.

Phải tỉnh táo, vì nếu gặp B2Y thì theo tui bạn nào có kinh nghiệm deal với khách hàng dưới 5 năm thì đửng deal, nếu không sẽ gặp cảnh như tui, ngậm bồ hòn làm ngọt, rồi quay qua thu tiền nó gấp đôi gấp ba với lý do là đắt xắt ra miếng. Còn nếu bạn nhắm mà deal nổi á, thì hãy chuẩn bị mặt dày hơn và tâm đen hơn bạn ấy, để nó chửi mình thì mình chửi lại, và nhớ soạn hợp đồng cho kỹ ha, đừng để rơi vô tình trạng đã ký mà làm không được là từ chết tới bị thương, không có cửa nào đẹp cho bạn sống sót trở về đâu.

10 thoughts on “Lâu Lâu Kể Chuyện Tư Vấn (Tập 6)

  1. Cười sặc sụa cái ẻm vector 😀

    Ta nói, thời buổi bây giờ có mấy má có cái mốt đưa cái danh thiếp chức tước chà bá mà đụng vô là trật duột. Bữa nào in mấy chục hộp ra sở thú rãi chơi, cũng chức tước như ai!

    1. @Thang Phong: ờ, nhân viên bán hàng bên FTP in danh thiếp ghi là Sales Manager, còn chạy việc văn phòng ở mấy văn phòng nước quài thì kêu là Điều Phối Viên Dự Án. Phong cách in danh thiếp của Mỹ, kết hợp lòng tự trọng của một đất nước 4000 năm văn hiến, kkk.

  2. Anh demifantasy ơi, cảm ơn anh đã chia sẻ. Em không làm trong marketing nên ít khi nghe ai kể lắm. Em làm trong Xuất Nhập Khẩu, tối ngày chỉ có chuyện về tụi Hải Quan để 8 thôi, mà 8 hoài cũng không hết. Như anh cũng biết, tụi Hải Quan làm việc theo mô hình “đéo coi thằng nào ra gì” và “đéo quan tâm”, em nói ra cũng nhàm chán.

    Sao anh không viết bài về dân tỉnh lẻ, nhất là dân ngoài Bắc. làm việc với họ “vui” lắm. Có kể nghe chơi 😀

  3. Hí hí theo dõi bolg của anh thú vị quá. Em học được cơ số thứ dù không cùng nghề với anh. Cảm ơn anh nhiều lắm!
    Anh cho em hỏi nếu gặp trường hợp cụ thể ví dụ như là vừa khó chịu, vừa ít hiểu biết, vừa thay đổi xoành xoạch như là hôm nay đòi A (cái mình chiều A), ngày mai đòi B (cái mình hỏng chiều nữa), ngày mốt đòi C … mở ngoặc là cùng 1 vấn đề đóng ngoặc thì em mần răng đây anh? Em trăn trở lâu quá rồi mà không tự tìm được cách đi hay nhất hic hic bỏ thì vương mà thương thì tội… 🙁

    1. @Le Chi: ờ, anh mừng vì mấy cái kinh nghiệm của anh nó giúp ích được cho em.

      Với những người hay thay đổi như vậy, là vì họ không biết họ muốn gì, và họ không có kế hoạch làm việc, vậy thì có cách giải quyết vấn đề đó cho em như sau:

      – yêu cầu kế hoạch làm việc. Kế hoạch làm việc trong đó phân công ai làm cái gì như thế nào trong bao lâu ở đâu và với người nào khác. Nếu họ không làm được kế hoạch làm việc thì em tự đưa ra kế hoạch làm việc, yêu cầu họ duyệt rồi ký vô
      – yêu cầu mọi thay đổi đều phải có thời hạn và được viết ra bằng văn bản (email chẳng hạn), có chữ ký (email thì không cần chữ ký) và được công khai cho nhiều người biết.

      Em thử làm vậy coi sao, có thay đổi được gì hông ha…

      1. Nữa đi anh ơi, kinh nghiệm và kiến thức biển trời, tụi nhỏ tụi em muốn trả tiền để được nghe thì cũng không biết bao nhiêu cho đủ nữa đó anh ơi >”<

  4. đó giờ biết bài PR khác bài quảng cáo, mà giờ mới biết cụ thể khác thế nào, cảm ơn bạn ^^

  5. bài Viết Của anh rất hay. em xin Cảm ơn VÌ những kiến thức của anh.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *