Lâu Lâu Kể Chuyện Tư Vấn (Tập 4)

Tui nghi mỗi bài mà tui kể một chuyện chắc tui kể tới sang năm luôn cũng chưa hết chuyện đi tư vấn của tui, mà cũng hông biết nói sao nữa, lôi hết từng hợp đồng tư vấn một ra kể chắc viết được cuốn hồi ký, nhưng mà, xét cho cùng, thì cũng chẳng thấy có ích lợi gì cho ai, nên mấy bạn cứ thấy tui đăng được cái chuyện gì lên thì đọc cái chuyện đó là được rồi ha, được rồi ha, chừng nào tui chán là tui dẹp^^.

Chuyện này xảy ra cũng lâu rồi, kể mí bạn nghe chuyện đi tư vấn cho Tây qua Việt Nam tuyển sinh đi du học ha. Chuyện hồi năm 2006, 2007 gì đó, hồi đó có hai bạn Tây kia qua Saigon tính chuyện tuyển sinh du học, quen biết tui qua mấy ông thầy cũ, liên lạc email cho đã trình bày nhu cầu (bên khách hàng), trình bày khả năng (bên tui) tá lả, sơ khởi là hiểu nhau rồi, xong tui nói: muốn làm ăn ở Saigon thì qua tới đây rồi nói chuyện. Hai bản bay qua, gặp nhau ăn uống, vừa ăn vừa bàn chuyện công việc luôn.

Nhìn chung nhu cầu của hai bạn này cũng dễ òm, tuyển sinh du học ở một cái trường xứ lạnh, học phí chi phí ăn ở cộng lại nhìn chung cũng thấp, điều kiện đi học cũng dễ òm, chứng minh tài chính hay thủ tục xuất nhập cảnh nói chung không có chuyện gì khó, tui nghĩ dư sức mấy gia đình gởi con đi nước ngoài học. Đó là trong góc nhìn của tui thôi, nhưng mà hai bạn này chắc có hỏi han trước qua các mối liên lạc khác (tất nhiên), nói với tui là “tụi tui biết nó không dễ đâu, phải làm nhiều bước lắm, thủ tục nước bạn khó lắm, đúng hông?”, tui cười cười nói, khó chỗ nào (where’s the trouble?), bản lôi ra một tờ giấy A4 ghi tay, chắc chú thích của bản về ba cái bản bị mấy bé kia “bùa”, hết chuyện rồi mà nói khó là:
– chứng nhận tốt nghiệp phổ thông khó
– chứng minh tài chính khó
– làm visa đi nước ngoài khó

Và mấy cái khác lặt vặt cũng liệt kê ra, tui nghe sơ là tui biết bị bùa, nhưng mà hông lẽ người Việt Nam nói xấu người Việt Nam, tui bèn nói, ờ, chắc là thông tin bạn nói nó bị cũ rồi, hiện nay mấy cái chuyện đó dễ rồi, yên tâm.

Xong chuyện đó, cái bản bàn tiếp tới vụ tuyển sinh thu phí rồi hoa hồng (commission) cho phía nhà tuyển sinh. Tui nói, vầy đi, chia ra 2 phần, bạn là nhà đào tạo, tui là nhà tuyển sinh, tui đứng ra thu phí giùm bạn, xong tui trích hoa hồng cho tui đúng trong hợp đồng, rồi tui chuyển học phí còn lại cho bạn, okay hông? Bản nói hông, vầy, tụi này là nhà tuyển sinh, trường bên kia đào tạo, mấy bạn (là tui á) đứng ra tổ chức quảng bá giới thiệu chương trình, rồi học sinh đóng tiền trực tiếp cho tụi này, học sinh nào đóng xong thì tụi này trích hoa hồng trả lại cho bạn.

Okay, nghe cũng được, tư vấn mà gặp việc thì nhào vô làm luôn cũng được chứ sao. Tui bèn hỏi dò coi bạn tính tuyển bao nhiêu sinh viên, bạn kia nói càng nhiều càng tốt, tui hỏi ít nhứt phải có chỉ tiêu đào tạo chứ, hay ít nhứt cái trường bạn gởi sinh viên Việt Nam qua cũng phải có khả năng đào tạo chứ? Bản nói anh cứ yên tâm, trường tụi này rộng lớn lắm, vài chục ngàn sinh viên một lúc cũng dạy được, nếu mà không đủ chỗ dạy thì tụi này chuyển qua trường khác cho, chất lượng same same.

Tới khúc này mới lòi ra cái mặt chuột, là hai bản chỉ đi làm cò tuyển sinh giùm mấy nước khác thôi, chứ hông phải là đại diện chính thức của trường nào hết. Tức là cũng thuộc dạng cò lớn, còn tụi tui mà làm thì là cò bé.

Tui biết rồi, nên tui ngồi tui vẽ ra cái bánh bự chà bá lửa luôn, nói nào là Việt Nam đi du học với cái chi phí mấy chục ngàn đô đó hả, nhiều lắm, vài chục ngàn sinh viên cũng có nữa, nhưng mà bạn phải bỏ chút đỉnh tiền đặng tìm chứ, thí dụ tổ chức hội thảo du học, tổ chức seminar giới thiệu trường, tổ chức hội họp làm quen với sinh viên, đại khái là dzị á… Hai bản nói: ok ok, tốt tốt, mấy bạn (là tụi tui á) bỏ chi phí ra làm đi, tuyển được nhiều sinh viên thì hoa hông càng nhiều. Tui nói tui bỏ tiền, ok không sao, tiền tụi này có, nhưng mà trước hết anh liệt kê cho tui danh sách các trường mà anh tiếp nhận mớ sinh viên Việt Nam đi. Bản nói thì cái trường đó đó, tui nói khả năng đào tạo một năm là bao nhiêu sinh viên? Cái bản hơi ngập ngừng, nói tui sẽ hỏi lại rồi báo cho anh.

Xong cả đám ăn xong ra về, email qua lại được vài bận nữa rồi bên kia chắc cảm thấy không xài được mình nên rút lui êm đẹp, tui cũng không tiếc cái mớ hoa hồng mà bên kia hứa hẹn (tính nhẩm cũng được cả trăm ngàn).

Tui nghĩ á, nếu mà cái lúc đó tui gật đầu làm việc với hai bạn này thì chắc tui cũng kiếm được một mớ, đồng thời cũng hại được một mớ. Đây là cái hợp đồng tư vấn đơn giản nhứt, mà cũng là cái hợp đồng tui bỏ chạy sớm nhứt.

Thu tiền tư vấn: có
Trả tiền bữa ăn: tui trả.
Túm lại là bị lỗ vài chục đô, nhưng mà rút ra được cái kinh nghiệm cho tui khi làm việc với mấy thằng Tây.

Vậy deal với mấy thằng Tây này như thế nào? Tây, nói chung, không phải thằng nào cũng đàng hoàng, học hành tới nơi tới chốn, chẳng qua là cái xã hội người ta nó văn minh hơn mình nhiều trăm năm, nên một thằng thất học ở xứ nó qua tới xứ mình cũng in được cái danh thiếo Doctor, thậm chí ra đường còn được giao tiếp theo cái kiểu “excuse me sir”. Làm việc với Tây. Quan trọng nhứt là mình minh bạch, tâm phải thẳng, chứ cái tâm mà nó không thẳng thì đửng tưởng gạt được tụi nó, chỉ có mình tự hại mình và hại dân mình thôi.

Vậy mà, tui gặp nhiều bạn Việt Nam rặt ngộ lắm, cứ thấy mắt xanh mũi lõ là đội lên đầu, lật đật giở tiếng Anh lề đường ngọng níu ngọng no ra nói lắp ba lắp bắp, chi dzậy^^. Gồng. Chứng tỏ mình cũng không thua kém. Nói chũng cũng tội, tâm thức nô lệ đối với ai tui không biết, chứ đối với dân Việt, một số trong đó, thì tui biết là nó di truyền.

3 thoughts on “Lâu Lâu Kể Chuyện Tư Vấn (Tập 4)

  1. Xin anh cứ tiếp tục viết về kinh nghiệm làm “tư vấn” của anh, nó thực tế hơn mấy bài báo kinh tế tài chính của VNExpress hay mấy bài phỏng vấn (hay là PR rẻ tiền ta?) mấy đại gia.

    Xin góp ý về phong cách làm ăn của mấy cty “tư vấn” du học. Em có con bạn làm “tư vấn”du học, chính xác hơn là làm cò cho mấy cái trường của tụi Tây. Em xin kể chuyện về du học Úc, không phải trường nào cũng vậy nhưng vì áp lực tài chính nên mấy trường đó phải làm như vậy.

    Mấy trường ĐH Úc giờ liên kết với mấy trường Cao Đẳng tư nhân để liên thông vô bậc Cử Nhân sau khi học sinh tốt nghiệp hệ Cao Đẳng. Em xin ví dụ. Trường UTS. Nó co cái chương trình tên InSearch, học sinh có thể học mà không cần cạnh tranh với những học sinh thi tú tài (đại học) bên Úc. Khi học xong sẽ được tuyển thẳng vô hệ Cử nhân. Chỉ cần học xong lớp 12, có chứng chỉ Tiếng Anh là cho vô học, khỏi cạnh tranh với tụi lớp 12 làm gì.

    Không những trường UTS, mà trường Macquarie, UNSW, Western Sydney, Curtin cũng vậy. Quá dễ dàng. Giáo dục đã được thương mại hóa hoàn toàn và các du học sinh là những con bò, chỉ cần tiền là cho vô học. Không phải chương trình hay trường nào cũng vậy nhưng con số rất lớn.

    Em biết rất rất nhiều người du học, tốt nghiệp cử nhân thạc sĩ mà kiến thức thì trống rổng. Nhưng khi về Việt Nam thì được cho là thiên tài. Bản thân em cũng là 1 trong số, may mắn được du học. Nhưng em thật sự không hiểu tại sao dân Việt Nam mình lại sính ngoại tới độ đó.

    Còn câu này muốn hỏi anh. Anh nghĩ các nhà đầu tư nước ngoài, nhất là dân private equity và venture capital thường bỏ sót những yếu tố gì khi họ phân tích thị trường Việt Nam? và họ đã làm gì sai khi đầu tư vào Việt Nam?

    1. @T.Nguyen: cám ơn sự ủng hộ của em, hehe.

      Về vụ tư vấn du học, vào năm 2007, khi từ chối tư vấn/hợp tác với mấy đồng chí cò đó, anh đã biết rằng mình không làm thì cũng sẽ có thằng khác làm, vì miếng bánh quá ngon, không ai dại gì không nhào vô bốc hốt.

      Vậy cho nên, chùa chiền mới đông đúc như dzậy ngày hôm nay, và bà con đi chùa mới cúng dường bố thí nhiều tới mức đó ngày hôm nay.

      Về vụ nhà đầu tư nước ngoài “quên” cái gì khi phân tích thị trường Việt Nam, theo kinh nghiệm của anh, trong 14 yếu tố thị trường mà dân tư vấn đem lên bàn mổ để phân tích nhận xét về một thị trường mới nào đó, thì nhà đầu tư không quên yếu tố nào cả, nhưng do người tư vấn không đủ kinh nghiệm để thấy vấn đề, cũng như không đủ trải nghiệm để biết đằng sau những con số còn là con…người, nên đâm ra khi lập bảng phân tích/nghiên cứu thị trường cho nhà đầu tư thường bỏ sót các yếu tố sau:
      – mức độ tín nhiệm của đối tác, chuyện này đòi hỏi kinh nghiệm địa phương.
      – độ minh bạch của chính phủ, chuyện này được đánh giá và công khai, nhìn sơ qua, rất nhiều nhà đầu tư rất thích thị trường Việt Nam, vì đây là thị trường sơ khởi và hỗn loạn, vì chính phủ càng không minh bạch càng dễ làm ăn (đối với dân buôn)
      – lạm phát, chuyện này không phải không tính tới, mà ở đây là không dự đoán được khi nào mấy ảnh buồn hay nổi hứng mấy ảnh in thêm tiền hay cấm mua bán vàng, trái phiếu, cổ phiếu, nhà đất vân vân, đổi một chút là nó dắt dây liền, cụ thể là em tính ra được ir và FV, mà lạm phát đổi một số sau dấu phẩy là nguy cơ tổn thất trăm triệu xảy ra liền.
      – lực lượng lao động, chuyện này thật ra nằm trong nghiên cứu hết rồi, nhưng vấn đề là có dám nói ra hay không, hay là người Việt Nam có dám tự nhận mình như vậy để lỡ mất cơ hội nhận đầu tư hay không. Nhưng xét cho cùng, khi phân công lao động, phân công sản xuất ở quy mô tập đoàn, thì ảnh hưởng của lực lượng công nhân chỉ chiếm tỷ trọng rất thấp, vì mỗi công nhân được coi như một cái máy, hay một con robot, làm được thì làm, không làm được thì bỏ, kiếm cái máy khác. Anh đang muốn nói tới lao động cấp quản lý.
      – quan hệ cá nhân giữa doanh nghiệp với chính quyền, chuyện này mấy người đi đầu tư biết rõ hơn ai hết, nhưng chắc chắn họ không biết khi nào cái đám đang ăn đồ cúng dường của họ đổi tính, hay trở nên háu đói hơn… Nuôi đám đó giống như nuôi chó, mà còn tệ hơn chó, vì em cho chó ăn thì nó còn trung thành hay bảo vệ, coi nhà cho em, còn nuôi cái đám đó thì càng cho nó ăn nó càng thèm và càng tham ăn hơn, tới chừng mình không đủ thịt cho nó ăn nữa thì nó quay ra nó cắn mình.

      Đó là nguy cơ của nhà đầu tư cá nhân, đầu tư mạo hiểm. Vì là đầu tư cá nhân, đầu tư mạo hiểm nên những rủi ro họ gánh chịu cũng mang tính cá nhân và mạo hiểm hơn, không giống như khi các quỹ đầu tư lớn đầu tư vào hệ thống hay cơ sở hạ tầng, đòi hỏi phải có thêm các yếu tố khác cần xem xét. Nhưng vì câu hỏi của em nêu rõ chỉ có hai loại nhà đầu tư đó thôi, nên anh chỉ trả lời trong khuôn khổ đó thôi. Nhiều khi nhận được tiền đầu tư của mấy bạn đó cũng khổ lắm, coi như bán đứt công ty cho nó rồi, hehe.

    2. “Tốt nghiệp cử nhân thạc sĩ mà kiến thức thì trống rổng”. Cái này phải hỏi ông bà Cử/ Thạc đó có tự làm bài không? Hay là lại quen thói như ở VN $$$, $$$$$$$$$ rồi mướn người làm bài dùm. UTS, Macquarie, UNSW, Sydney University, WSU là những trường được thành lập lâu năm ở Sydney, còn những trường do Tư nhân thành lập thì miễn bàn chất lượng.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *