Ngũ Thường – Nghĩa

(vui lòng giữ tinh thần bài trước để đọc bài sau)

Sống trong xã hội chỉ tôn trọng người khác thôi thì chưa đủ, bởi vì người á đông đôi khi trọng tình, tôn trọng một ai đó quá sẽ có khả năng làm được rất nhiều việc chỉ để thể hiện tấm lòng của mình, trong “rất nhiều việc” đó có việc đúng, việc sai. Làm việc đúng thì không nói, vì tôn trọng nhau mà làm thì không nói, tất nhiên nhân sinh thì vô cùng, sẽ có người lợi dụng Lễ để ép người khác làm điều sai trái cho mình.

Cho nên, sau Lễ, phải là Nghĩa.

1/ Nghĩa là gì?

Nghĩa, tức là làm đúng.

Làm đúng, tức là làm theo lẽ phải.

Làm theo lẽ phải, tức là không làm điều có hại cho người khác(1), không làm điều có lợi riêng mà gây hại chung (2), không làm cái chỉ đúng ngày hôm nay mà phải làm cái trăm năm trước và trăm năm sau vẫn làm như vậy (3), cái biết thì làm còn cái không biết thì không làm (4), tạo ra thứ gì tốt đẹp thì làm còn tạo ra thứ gì xấu xa độc hại thì không làm (5).

Đó là làm đúng. Nói ngắn gọn thì chỉ có vài dòng, giải thích ra thì vô cùng.

2/ Đối tượng của Nghĩa?

Khác với Lễ có một cặp, đối tượng của Nghĩa chỉ có một người, mà cũng là tất cả mọi người,  hãy hiểu là từng người một.

Từng người một làm điều nghĩa, hàng ngày, hàng giờ, giữ Nghĩa đối với tất cả mọi việc anh ta làm, điều đó có thể không ai biết, cũng không ai quan tâm, nhưng tất cả những gì anh ta làm ra đều đúng, thì một ngàn người sẽ làm ra một ngàn điều đúng, một triệu hay một trăm triệu người sẽ làm ra bấy nhiêu điều đúng.

Đối tượng của Nghĩa không hữu hạn bởi vì càng nhiều người làm điều đúng càng tốt, nhưng cũng không vô hạn bởi vì không phải tất thảy nhân sinh đều như nhau, cụ thể là đều biết tới Nghĩa.

3/ Lợi ích của Làm đúng?

Câu hỏi thường trực của bất kỳ người thủ nghĩa nào đều là như vầy: “nó làm sai tại sao tao phải làm đúng?”

Nhân sinh hỏi câu hỏi đó là tất yếu, bởi vì làm điều sai thì dễ hơn làm điều đúng gấp nhiều lần, mà có khi lợi nhuận thu về cũng gấp nhiều lần.

Nói ngắn gọn: a) cho rằng mỗi người chỉ làm được một việc trong đời, một việc làm đúng ta được trả công 1 đồng vàng, mỗi một việc làm sai ta bị trừ 1 đồng vàng, Việt Nam có 94 triệu người, thí dụ có 47 triệu người làm đúng và 47 triệu người làm sai, thì tài sản của 94 triệu người đó cộng lại là 0.

Nếu thí dụ ngắn gọn đó không trả lời xác đáng cho câu hỏi phía trên, thì có một thí dụ khác: b) làm đúng, thì chỉ cần làm mỗi việc một lần, còn làm sai, thì cần làm tới hai lần: một lần sai + một lần sửa sai. Có thể cái lần sửa sai đó bạn tiếp tục làm sai, vậy phải làm 4 lần. Tính ra, có người cả đời chỉ toàn làm sai, nếu một cách nào đó tích của tất cả những lần làm sai đó là một số dương, thì người đó cũng đã gây ra biết bao nhiêu hệ quả từ những việc làm sai đó đối với những người xung quanh anh ta, vì xét cho cùng thì hại người chính là làm sai, là bất nghĩa, anh ấy đã sống một cuộc đời vô ích.

Lợi ích của làm đúng không thấy rõ khi đo đếm ở giá trị nhỏ, mà khi đong đếm ở một giá trị lớn, ta thấy nó nguy hiểm vô cùng. Ở thí dụ a), còn có một tên gọi khác là Vốn xã hội, thí dụ b) còn có một tên gọi khác là Quy tắc trò chơi, thì trong cả hai ví dụ đó, càng nhiều người làm sai thì vốn xã hội và quy tắc trò chơi càng dẫn tới âm vô cực.

4/ Làm Đúng đóng góp gì cho xã hội?

Như đã đưa ra thí dụ a) và b) ở trên, Làm Đúng đóng góp cho Vốn Xã Hội một cách đong đếm được.

Cho dù sự “thấy được” của Làm Đúng chỉ hiện rõ ở con số lớn, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta đợi “ai cũng làm rồi tao mới làm”, bởi vì sự chờ đợi kiểu đó chỉ dẫn tới một con đường duy nhất: “cuối cùng sẽ không ai thèm làm”.

Làm Đúng tiết kiệm thời gian, tiền bạc và công sức của xã hội. Nếu điều đó không thuyết phục được bạn, thì trước hết làm đúng xây dựng mối quan hệ và mạng lưới giao thiệp tốt hơn cho người giữ Nghĩa.

Người giữ Nghĩa bởi vì không làm sai, nên anh ta cũng không giao du với những người làm sai (nếu anh ta biết người kia làm sai). Thử quan sát xã hội loài người xem có điều gì sai trái mà không bị phanh phui? Nếu anh ta làm sai, anh ta sẽ phải sửa sai, một cách lén lút lẫn công khai, điều đó trước hết dẫn tới việc anh ta suy nghĩ nhiều hơn, trằn trọc nhiều hơn, và đau khổ nhiều hơn, vì phải bỏ nhiều công sức hơn để tính toán, mưu mô. Nếu không sửa sai, anh ta sẽ phải trả giá, và cái giá phải trả đó tỉ lệ thuận với những gì anh ấy thu hoạch được từ những việc làm sai của mình.

Đó là cuộc đời của một người, nếu anh chị em có một chục người bạn, hay nhiều hơn, có một trăm, vài trăm người bạn làm đúng, tui tin rằng điều đó tiết kiệm công sức cho anh chị em rất nhiều.

5/ Làm sao biết điều mình làm Đúng hay Sai?

Có lần tui đã nói Đúng và Sai chỉ là khái niệm tương đối, bởi vì khái niệm tuyệt đối là Thích hay Không Thích. Trong trường hợp này, câu nói đó là nguỵ biện.

Bạn bán đồ giả cho người khác không thể nói là vì bạn Thích lừa người khác.

Bạn xây nhà bê tông cốt tre cho người khác không thể nói là vì bạn Thích dùng tre cho nó tự nhiên.

Bạn cố tình gây khó dễ cho công việc người khác không thể nói là vì bạn Thích thử thách người kia.

Đúng và Sai, đối với xã hội có các tham chiếu như sau:

 

  • Hại người là sai, giúp người là đúng
  • Không biết mà làm là sai, biết mới làm là đúng
  • Hại người lợi mình là sai, hại người hại mình là sai, lợi người lợi mình là đúng
  • Nay làm mai đập là sai, làm cái gì xài được mười năm là đúng.
  • Ăn thêm nói bớt là sai, thấy sao nói vậy là đúng.

Giữ lấy cái tinh thần làm Đúng được cộng 1 đồng làm Sai bị trừ 1 đồng, nếu anh chị em suy ngẫm điều mình làm nhỏ hơn hay bằng 0 thì anh chị em đang làm sai, ha.

Nếu vẫn không rõ việc gì là Đúng Sai nữa thì đem lên đây hỏi tui tui chỉ cho, nếu không thích hỏi thì ĐỪNG LÀM, nếu muốn làm và phải làm vì món lợi lớn quá thì tức là anh chị em đã, đang và sẽ làm sai nha, hậu quả tự gánh nha.

6/ Nghĩa chỉ có vậy thôi sao?

Anh chị em đọc bài của tui, làm ơn đừng đóng cái đầu mình lại nha. Nghĩa, còn có nhiều thứ khác, thí dụ nghĩa vợ chồng, nghĩa anh em, nghĩa thầy trò, nghĩa quân thần, thì những cái nghĩa đó tồn tại là vì những nhân vật đó chung sống với nhau và LÀM ĐÚNG bổn phận của mình, người này giúp đỡ người kia để cuộc sống của cả hai người tốt đẹp hơn cho nên mới được gọi là Nghĩa.

Thủ nghĩa không khó, chỉ đơn giản tự hỏi mình: điều mình đang muốn làm có Đúng hay không? Và đừng nguỵ biện gì cho điều mình muốn làm đó, là được.

Ông bà đặt Nhân trước, rồi đặt Nghĩa, điều đó hiện nay khó làm, nên tui đặt Lễ trước, rồi sau đó đặt Nghĩa, cũng chỉ mong muốn đi từ cái dễ rồi tới cái khó, hy vọng anh chị em chưa đọc thì thôi bỏ qua, bây giờ đọc rồi biết rồi thì ráng giữ Lễ, Nghĩa, cho người nước ngoài đửng khinh dân tộc mình là không bằng văn minh 4000 năm trước nha. Tui cám ơn.

Likes(0)Dislikes(0)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *