Mật mã trong bầu cử điện tử (bài người khác viết)

Đây là một bài hay, tui đọc được từ chỗ này, đem qua đây đăng lại một đoạn, bạn nào muốn đọc đầy đủ thì vô đường dẫn chỗ này đọc nha^^
—–———————————–

Đây là bản nháp cho bài viết theo lời mời của báo Tia Sáng cho số báo Tết. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các bạn để mình có thể chỉnh sửa bài viết tốt hơn. Mình phải gửi bài trước 20/1. Sau bài tổng quan về mật mã khóa công khai cũng đăng trên Tia Sáng trong số kỷ niệm 20 năm (tại đây và ở phiên bản đầy đủ hơn ở đây ), bài này giới thiệu một ứng dụng cụ thể của lý thuyết mật mã.

Một sự vận hành các hệ thống bầu cử tốt là một điều kiện cần tất yếu của một chế độ dân chủ. Tuy nhiên, hiện tại các hệ thống bầu cử đều chưa đạt được đồng thời hai yêu cầu cần thiết sau đây của một hệ thống bầu cử dân chủ:

  • Tính kiểm tra được: việc kiểm phiếu được kiểm tra một cách công khai và mỗi cử tri đều có thể kiểm tra chắc chắn rằng lá phiếu của mình đã được tính.
    
  • Tính tự do trong lựa chọn: mỗi cử tri đều được đảm bảo tuyệt đối quyền lựa chọn lá phiếu của mình, không bị ai ép buộc và cũng không thể bán phiếu bầu của mình cho bất cứ bên nào.
    

Trong một số cuộc bầu cử, để đảm bảo yêu cầu thứ nhất thì người ta công khai danh sách ai đã bầu cho ai, và vì thế việc kiểm phiếu là hoàn toàn công khai và ai cũng có thể kiểm tra phiếu bầu của mình đã được tính. Tuy nhiên, điều đó lại không đảm bảo quyền hoàn toàn tự do lựa chọn của cử tri: người bầu có thể bị khống chế buộc phải bầu cho một ứng cử viên; hoặc người bầu có thể bán lá phiếu của mình vì chứng minh được cho người mua thấy mình đã bầu cho ai.

Để tránh những hạn chế của việc cử tri bị khống chế hoặc việc mua bán phiếu bầu, hầu hết các cuộc bầu cử chọn việc đảm bảo yêu cầu thứ hai bằng cách ẩn danh lá phiều bầu: cử tri đến trung tâm bầu cử, được phát một lá phiếu bầu, chọn ứng cử phiên và cho lá phiếu ẩn danh vào thùng phiếu. Cử tri do vậy hoàn toàn tự do lựa chọn và bản thân họ khi ra khỏi phòng bỏ phiếu cũng không thể chứng minh là mình đã bỏ cho ai và do vậy cũng không bán được phiếu bầu. Cách làm này tuy vậy lại không thể đảm bảo yêu cầu thứ nhất: một khi lá phiếu đã cho vào hòm phiếu, cử tri buộc phải đặt tin tưởng vào người kiểm phiếu và không có cách nào chắc chắn được liệu lá phiếu của mình sẽ được tính và cũng không thể kiểm tra liệu lá phiếu của mình có bị thay đổi. Việc buộc phải đặt sự tin tưởng tuyệt đối vào người kiểm phiếu đã đem đến những sai sót ở những mức độ lớn nhất: năm 2000, hơn 50000 phiếu ở quận Brown bị bỏ sót và việc Bush thắng AlGore ở Florida với 537 phiếu chênh lệch (và dẫn tới thắng cuộc bầu cử tổng thống) đã gây ra những cuộc tranh luận nảy lửa ; mới đây năm 2012, trong cuộc bầu chủ tịch đảng cộng hòa Pháp, Jean-François Copé được tuyên bố thắng cử với chênh lệch sít sao so với François Fillon nhưng cuối cùng trưởng ban kiểm phiếu đã phải thừa nhận có đến hơn 300 phiếu của một số vùng bị bỏ sót mà nếu tính những phiếu này thì kết quả bị đảo ngược và François Fillon lại vượt hơn 26 phiếu.

link đọc tiếp

Likes(0)Dislikes(0)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *